Ook ik ga voorbij
Zeg eens hardop: ‘Ik ga voorbij’. Hoe voelt dat? Bij mij roept het allerlei gevoelens en gedachten op. Het zijn maar drie woorden, maar ze zijn zo beladen als de pest. Meestal ervaren we ons ‘ik’ toch als oneindig, als tijdloos. Voorbij is over en uit, althans in de betekenis zoals ik het woord hier gebruik. Je zou ook kunnen zeggen: ‘Ik raak op’ of ‘Ik loop af’.
Ja, je kunt ook roepen: ‘Ik ga dood’, maar dat klinkt afstandelijker. De dood is te abstract. We weten wel dat ons lichaam geprogrammeerd is om te sterven. Elke dag wordt ons lichaam in grote mate vernieuwd, van nieuwe cellen voorzien, maar op een gegeven moment houdt het op. Of gaat het programma de mist in en krijgen we eerst nog kanker om daarna pas dood te gaan. Toch kunnen we ons de dood maar moeilijk indenken. Niemand heeft een voorstelling van zijn eigen dood. En die van anderen maken we tegenwoordig ook nauwelijks meer mee. Maar dat iets voorbij gaat, dat ervaren we dagelijks. Je vakantie gaat voorbij, de dag gaat voorbij, de liefde gaat voorbij. Daarom is het beeld voor mij zo krachtig: ‘Ik ga voorbij’.
Gelukzalige onwetendheid
Gelukkig weten we meestal niet wanneer het zover is. Stel je maar eens voor dat je zou weten dat je morgen voorbij bent of over een uur. Zou je dan vanavond nog iets gaan ondernemen? En wat dan? Verlamd van schrik, denk ik dat je niets zou doen. Je zou niet kunnen kiezen. Er is toch altijd nog zoveel te doen, zoveel te beleven.
De mensen die beweren dat je alleen in het hier en nu moet leven, die zou ik willen vragen hoe dan? Want als je werkelijk alleen nog het nu over hebt, dan vrees ik dat je niet meer echt kunt leven. We leven met het zicht op de toekomst. Straks gaan we dit, morgen zullen we dat, over een jaar. Als de toekomst niet meer bestaat, dan houdt het leven op. Het is dan ook goed te begrijpen dat ouderen steeds meer leven met het zicht op het verleden. Hun toekomst is verschrompeld, duurt nog maar kort en heeft steeds minder te bieden. Zij beseffen beter dan jonge mensen, dat het leven voorbij gaat. Dat zij zelf voorbij gaan.
Vadertje tijd
Je kunt op je zestigste wel proberen om er als vijftig uit te zien, maar dat zal nooit echt lukken. Je verslijt aan het leven. Pak maar eens een foto van jezelf van 10 jaar geleden en leg er een foto van onlangs onder. De onverbiddelijke tijd zal zich aan je onthullen. Let maar op: Wanneer iedereen tegen je zegt, dat je er nog goed uit ziet, dan is het dus mis. Dan heeft vadertje tijd aan je gevreten. Tegen iemand van 20 of 30 zeg je dat immers niet. In de spiegel zie je nog steeds dezelfde, maar de foto’s van toen en nu laten je wel degelijk wat anders zien.
Eeuwig jong
Is dat erg? Gezien de miljoenen die besteed worden aan schoonheidsbehandelingen, denk ik dat veel mensen er moeite mee hebben om ouder te worden. Zij willen kennelijk eeuwig jong blijven. Zij willen hun geschiedenis van hun gezicht wissen. Als een Barbie pop door het leven gaan. Dat moeten ze uiteraard zelf weten, maar ik denk dat het slecht besteed geld is. Erger vind ik dat een recente enquête uitwijst dat Britse vrouwen allemaal 100 jaar willen worden. En bereid zijn om in ruil daarvoor bijv. af te zien van sex.
Zouden zij echt 100 jaar willen worden? De meeste mensen zullen dan meerdere gebreken hebben, die niet meer te repareren zijn. Zoals de vrouw die ik laatst zag. Zij was 88 jaar, had twee nieuwe heupen en twee nieuwe knieën, maar vond het lopen toch niet wat het zou moeten zijn. Ik denk dat die Britse vrouwen alleen maar 100 willen worden, als zij blijven zoals ze nu zijn. En dat is onmogelijk. Bovendien denk ik dat ze er spijt van zullen hebben om dan daarvoor de leuke dingen in het leven opgegeven te hebben. Dan zijn ze wel 100, maar zij hebben niet geleefd.
Als je oud bent, dan heb je alleen nog je herinneringen en spijt van wat je niet gedaan hebt. Gelukkig is het ook maar onzin. Al schijnt de levensverwachting van nonnen wel hoger te zijn dan van getrouwde vrouwen. Maar of dat alleen aan seksuele onthouding ligt?
Die Britse vrouwen bedoelen waarschijnlijk iets anders. Zij willen geen 100 jaar worden, maar hun dood nog zolang mogelijk uitstellen. En dat is natuurlijk heel wat anders. 100 klinkt lekker ver weg, tenminste als je zelf pas een jaar of veertig of vijftig bent. Zij hebben er moeite mee dat ook hun leven voorbij gaat. Dat op een gegeven moment de tijd op is. Hun tijd op is. Dat zij er niet meer zijn. Ik zou hen liever willen vragen of ze daar wel eens over nagedacht hebben. Ik vrees dat er maar weinig mensen zijn die dat wel eens doen.
Helpt het?
Schiet je daar wat mee op, dan? Ik denk het wel. Hoe vaak heeft het je al niet geholpen bij een vervelende dag om te denken: ‘Ook deze dag gaat weer voorbij’. Wat meer aandacht voor het tijdelijke van je bestaan, helpt je om prioriteiten te stellen. Om het betrekkelijke van problemen te zien. En om besluiten te nemen. Besluiten die er werkelijk toe doen. Een einde te maken aan het uitstel en keuzes te maken. Het verleden bestaat niet en de toekomst nog niet. Maar het verleden werkt wel door in het heden en we hopen dat onze besluiten onze toekomst beïnvloeden.
Leven na de dood?
Roepen dat je voorbij gaat, zal je helpen om te aanvaarden dat je tijdelijk bent. Een voorbijgaand verschijnsel. Misschien word je daar zelfs wel gelukkiger van. Minder angstig. Er zijn nog steeds mensen die denken dat na hun dood iets van hen voortleeft. Dat is ook zo, maar alleen in de herinneringen van anderen. Het is buitengewoon onwaarschijnlijk dat we zelf in een of andere vorm voortleven na onze dood. En dat is maar goed ook. Ik zou er niet aan moeten denken op de een of andere manier voort te leven na mijn dood. Het leven wel te kunnen zien of beleven, maar er niet aan deelnemen, lijkt me een lot erger dan de dood. De dood geeft betekenis aan het leven. Omdat onze tijd beperkt is, weten we dat we nu iets moeten doen en niet morgen.
‘Ik ga voorbij’ geeft urgentie aan het leven. Zeg het eens tegen de spiegel. Herhaal het in gedachten als het leven tegen zit. Misschien bent u zelfs beter opgewassen tegen het leven en tegen de onvermijdelijke dood, die altijd op de loer ligt en onverbiddelijk zal toeslaan.
De gedachte ‘Jij gaat voorbij’ vind ik daarentegen sarcastisch. Maar soms ook nuttig om te bedenken….