Uut `t vuufde nummer, zeumer 1999  



 
'Ier ei je n dan: 't vuufde nummer van 't tiedschrift Noe. En dat mee meer as windkracht zuudwest zevene tegen; de mensen die a de discussie in de Zeuwse media de leste weken gevolgd , wete wat a me bedoele. Gelukkig is de sturm gae ligge. De mensen die a 't eerst nie echt sens waere mee Noe, onze stichting en onze schriefwiezer, bleke 't toch nie z onens mee ons as da ze dochte...

Mae goed, vo zukke praot van een cent de pinte 'ebbe je gin abonnement op Noe. Wae dan w vo? Vo 't thema van dit nummer, misschien: de Zeuw op 't randje van de euw. In een stik of zes portretten van 'le geweune mensen van verschillende oudtes en mee verschillende achtergronden en beroepen, ka je een soortje dwasdeursnee ziee van de Zeuwse saemenlevienge op 't ende van 't millennium. Maek dat maer 's nae!
Jan Bruens ei Zeuws-Vlaomse oud-wielrenners genterviewd over stimulerende middelen: ‘a je kapot zit en 't is een waermen dag, dan neem je wa cola en Captagon en dan rie je de koers fluitnd uut. Z goeng da.' Cees Priem za geniete.
Jan Zwemer ei ook wiste fietse. Ie eit 't zonder Captagon toet 'alfweg Seros en Grieps gebrocht. Daer, bie de 'milieustraat', eit n z'n pedaalimmer weggegooid. Mae was t't w in de goeie container?
Zelf 'k mee Jan van Broekhoven nae 't West-Vlaomse Ramskapelle om tartaarsause geweest. Impersant me d'r een pint gevat en een vint mee preie achterop z'n fiets van de wegt af gekeke. Mae da was nie expres.

En d'r stae nog een berg meer biedraegen in deze zeumer-Noe. An aol die artikels, veraelen en gedichten (weer een 'le fraoie van Lou Vleugelhof) ka je ziee, da je in de streektaele over aolles kan schrieve. Maek dat ook maer 's nae!

Vo 25 gulden per jaer krieg je vier nummers van 40 bladzies. Een los nummer kost f 7,50 (aolles incl. 6% BTW). Bestelle kan via ons formuliertje.

 



 
'n Bitje stimuleern

Coureursveraoln uut Zeuws-Vlaondern

Jan Bruens
 

I.

'k Was vuuftien jaorn toen ik begon mee wielrenn bie de aspirantn. Dao wier niks anders gebruukt as boerenbrod mee een schelletje 'espe. D'r wiern gen middels gebruukt bie d'aspirantn of nieuweliengn. As amateur begin je mee vitamines te werkn. Da's 't nigste eigenlijk. Mee andere renners wier d'r wel is over doping gepraot, z van: dit is dit en dat is dat. 't Is mer van je t de klok 'orn luuen, mao gin mens weet waor a de klepel 'angt. En je weet ok nie 'oe an 't spul te geraokn.
Waorom da spul pakn? 't Is nie vo 't geld of z. 't Mer compensaotie vo nie goe mee te kunn of een gebrek an training te compensern. A je een ker minder goed gereen ao, nam je wel is van die 'artjes of van die roie of groene toestandn. En ok wel a je gen tied g'ad ao vo te trainn. Achteraf gezien 'le simpele diengn. Je wier d'r alen mao zenuwachtig van.
Toen 'k vo de twede keer begost te fietsn bie d'amateurs n 'k vee spul gebruukt. Dat 'ouw je toch. Om nao een redelijke training toch da bitje mer te kunn geevn. Om makkelijker mee te kunn en pries te rieen. Om mao van voorn te kunn zitn. Maor 'n topper zou 'k toch nooit nie mer geworn zien. Da goeng lang van z'n leevn nie. Je pakt vo da klne bitje mer te kunn geevn. En da doet 't.
Ik paktn Captagon en Dexidrine was d'r ok al. 't Was toen a nie mer bie den apotheek te kriegn. Je most die spuln van en van de renners zien te kriegn. Je most eevn weetn van 'oe of wa. Tusn de mann onder malkander wier da geregeld.
't Was in de jaorn zeventig dan wier der ok mee 'ormoonn gexperimenterd. Da kwam van de dokters en d'r waorn joengens die an da spul begonn. 't Mostn nie ens coureurs zien die da spul van de dokter aodn, mao gewoon van een ander iemand die da voogeschreevn kreeg vo spierversterking of tegen vermoeideid. 't Goeng via,via.
'k Za je een ker een ander veraol verteln. 'k Was ergenst in de Waoln op vakance. Mee de tente en 't 'le gezin d'r bie. D'r waorn mensen die 'aodn ok koersfietsen mee en daomee raoknde ik in contact. Dao goeng ik ok mee fietsn. D'r zat een 'le ouwe beroepsrenner bie, nao de zeventig liep die toen a. Iedern dag drogeerdn ie z'n eign. Ie zag z grauw as een padde. 'K Zien w een ker bie 'm tuus gewist en toen zei die: ‘Gaot een ker mee'. En in z'n kelder, ergenst vanachter uut een kaste 'aoldn ie een dosje mee drie spuitn. Da was Deca-Durabolin, een anabole sterode. En da was echt spierversterkend, ee. Mao in 't begin wist niemand wa of da was. Dan wier d'r over gescheevn in Wielersport. 't Was geweldig, zeien ze. Je zou d'r 'el goe van gaon rieen. En volgens iederen die 't weetn kost, kreeg je d'r dijen gliek bomstamn van. Maor an de spuit zien 'k nooit geraokt. Ik was te bange omda 'k d'r niks van wist.
Op den duur n 'k die spuitn weggegeevn. Da was z geleegn, a je coureur bin dan praot je daor over, vanzlf. Ok op je werk. Dus op een ker wier d'r over doping gepraot natuurlijk. Op een bouwwerk was da. Dan zei d'r ene: ‘Ei je niks vo m'n duuvn want ze vliegn z slecht'. Waorop ik zegn: ‘Ik n w wat'. Toen n 'k die spuitn opgedookn en meegenoomn nao de bouw. De dosis was vo een volwasn vint van tachentig kilo, dus kon je bie een duuve mao een klen bitje inspuitn.
'Wao mo je dat doen?' zei de duuvnmelker. ‘In z'n borstben natuurlijk,' zeg ik, ee. Een duufje gepakt en prrrrrrrt, een picuurtje gegeevn mee Durabolin. Die duven vliegen noe nog in 't rond. Die bin nooit nie mer geland.
De nigste 'ormoonn die ik zelve ooit gebruukt n, zaotn in een vitaminepreparaot. Achteraf bekeekn, dan. Da was Revitanol, da bestaot nog mao dan zonder 'ormoonn. Mao 'k moe zegn: a je 't gebruukt en goed getraind bin, rie je de koers uut mee je viengers in je neusgaotn. 't Was bie d'amateurs. Wudder giengn koersn in Nevele, in Belgn. Ik kom dao en alle grte coureurs van Belgn waorn d'r en ok alle toppers van Nederland. Mee 'onderdtwintig man an 't vertrek op een smal wegeltje, net buutn Nevele. En vuuf minuutn vo de start ao d'r en de goeigheid om te roepn: ‘De BOB zien dao, de BOB zien dao'. De BOB was de Bijzondere Opsporings Brigade, moe je weetn. En iederen zenuwachtig. De gastn die wa bie udder aodn, greepn naor udder achterzakn en smeetn alles in de slote. D'r was 'legaor geen politie, vanzlf. Toen was ik nog z zuver as wat en ik ree dien dag twiddes.
Ik n 't ook is g'ad da'k best vee gepakt 'aon en 'alf koers afgestapt zie. Toen wa pintn gedroenkn mee de maots uut de koers en dan nog wa cognacjes. Nou, dan sliep ik 's nachts echt nie. Ka je begruupn. 's Morgens om vier uurn paktn ik m'n fiets en om vuuf uurn stoeng ik in de kreeke te kiekn. Nao de visjes.  't Werkt dus w. Mao echt, je wist nie wat a je dee. As een ander iets dee, dee je 't ok.
Kiek, s, je zit kapot, 't is een waerme dag. Dan neem je wa cola en Captagon en dan rie je de koers fluitnd uut. Z goeng da.

[In Noe nummer 5 stae nog meer koersveraelen]
 
 

Lmerig

Lou Vleugelhof
 

't Is lmerig weer,

zelfs de perebien vergeten te stralen.

Den diek lei z lui en net ender as a t'n 'eleid is

mie bochten as aermen van een boerinne;

op den 'oek sta 'n lindebom om onder te slapen.
 

Om den 'len dag te versmossen

om niks te wezen as een blad an een bom

of een waerme sten in de zunne,

m j' ier nie weze; 't is aoltied werken

'eblaze, zelfs op een lmerige zondag

zit god achter je reet mie een zunig gezicht.
 
 
 

'Onderdvuuftig brievenbussen

Marco Evenhuis
 

't Is zondagmiddeg, de dertienden juni. 't Is verkieziengen in Belgie. Ze vrze vo een zwarte zondag, een nieuwe recorduutslag vo 't Vlaoms Blok. In Brussel zoue de 'brunen' w r is een absolute merdereid in 't Vlaomse del van de gewestregerieng kunnen kriege. En, deur aollerande ingewikkelde relaties tussen aolle Belgse regeriengen, op die maniere den 'le Belgse polletiek kunne ontwrichten.
De inweuners van Ramskapelle, een durpje in de West-Vlaomse polders tussen Brugge en de kust, za 't op ulder rik roeste. Die bin aol nae de kermesse in 'Eist, drie kilometer verderop an de kust. ''s Uchtienks stemn en daonao 't leevn in.'

A me bie 't stembureau in 't petieterige gemente'uusje van 't durp ankomme, bliekt de deure a sint een uur of driee toe.De klokke slae viere. Een kleine man mee een grte Belgse sportfiets ei een maeltje preie in een bruun pampieren zakje onder z'n rekkers. Ie lacht vriendelijk, mae vergeet daebie te sturen. Een ongesnikkerde snok an z'n stuur bliek net nie ongesnikkerd genoeg om n tegen de kallesiekeien te kriegen. Die preie za w tuus komme vandaege.
Tegenan de kerke lei natuurlijk een caf. Burgerwelzijn oor sint een paer maenden uutgebaet deur Gaby. ''t Is 'ier gin caf vo passantn, ee. 't Is vooral volk 'ier uut de buurte. Allen deu de weeke n me wat anlop van buutn 't durp. Dan maokt 't werkvolk dat in Zebrugge werkt, 'ier een pitstop.'
Burgerwelzijn is Gaby's eerste caf nie. In 'Eist, waer a ze vandaen komt, ei ze ok achter den tog gestae. ''k Zien een cafdochter, s. An me widder trouwdn, ao m'n nonkel een caf, m'n neef een caf, m'n zuster een caf en m'n moeder een caf. De vorige uutbaotster 'iere t er dertig jaor gezeetn en die daovo ok dertig jaor. 'k Peinsn 'k n nog 'el wa jaortsjes te gaon.'

Kermesburgemester
Ramskapelle is een delgemente van 'Eist. Saomn mee Westkapelle, Ostkerke en 'Eist zelf. Gefuseerde durpen mee een stikje zelfstandigeid en een burgemester. In aolle vier de durpen van 'Eist kieze ze die mee de kermesse. In 'Eist is 't noe kermesse, dus die van 'Eist bin vandaege an de beurte om te kiezen.
In Ramskapelle is 't pas over een week of twee 'kermesse-mee-verkieziengen'. In 't caf 'ange de naemen van de kandidaot-burgemesters op: Fille (die eigenlijk Rudy Catysse 'et), Andr Braems en Gerard de Vlieghe. Gerard is misschien nog w 't actiefst van aol. D'r 'ange zelfgemaekte posters van z'n in 't caf en ok verderop in 't durp ka je in grte, 'andgeschreve krulletters leze: 'Een voorvechter van in de wiege, stem voor Gerard de Vlieghe'.
D'r angt ook een competitiebord vo 't bie'ouwen van de uutslaegen van Krachtbal Ramskapelle in Burgerwelzijn. Bie krachtbal, vred populair in Vlaenderen, oor een bal van vier kilo deu tw ploegen over en weer gesmeten. De de joenkjes van Ramskapelle doen 't stikkegoed, weet Gaby: 'De kadetn stoengn overlestn nog in de finaole van de beker van Belgn. 't Is leutig om nao te kiekn. Bie de grte mensn ei je d'r die twintig meter smietn, ee, mee z'n bal.'
In Ramskapelle spele ze ook troumadam. 't Ei w wat van 't Zeuws-Vlaomse krulbollen: 'Dat is boln in gaotn gooin. Platte boln zien dadde en die moe je dan in een gat gooin vo puntn, ee. En je t ok toptaofel. Dan neem je een toppe, doet er een koord rond'eene en zet dat in een taofel. Dan slao je die toppe af up de taofel en dao top je kegeltsjes mee omverre.'

Tartaarsause
Me doee nog een rondje over 't durp. Nog aoltied nie vee te beleven. 't Za dus w gae, daer op die kermesse in 'Eist. 't Kleine durpswienkeltje is open. Me kpe een potje tartaarsause. De bazinne neemt 'eur werk serieus op. D'r bin naebie gin klanten, maer ze ei nie vee zinnen in een gesprek. D'r moe gewerkt ore, ok op zondag.
Terug nae 't caf dan mae. Gaby vertelt verder, bliee mee 'eur twe nigste klanten. Z'ei mee de ouwetjes van Westkapelle, gemente 'Eist, w r 's in 't Walcherse Westkappel geweest. Zmae, vanwege de naeme. 'Ge t er van die grte kanons, ee, op den diek'.
Achter ons taefeltje 'ang een kasse mee schuufjes. 'Spaarclub Nu of Nooit', staet er op. 'Da's een maondelijkse spaorclub', weet Gaby. 'Ge spaort wat a ge kwiet kan en op 't ende van 't jaore is t'r een soup.' Amperan den 'elt van de veertig schuufjes bin in gebruuk. De naemen van de spaerders stae d'r keurig op. Fille spaert ok mee.
De tillefon gaet. 't Is fermielje mee een caf in 'Eist: 'Nee, ik zitte zelvn tenden. Ik n nog w een bak of viere Hoegaarden.' De collega-caf'ouwer ei gin belangstellieng. Ie za een ander fermieljelid moete belle om an z'n gerief te kommen. Z'n kermesse maekt dostig.
D'r komt een man binnen. Ie is op de kermesse geweest en ei vernome wien a de nieuwe burgemester is. 't Is een vrouwe, Linda Slabinck. 'Met de vrouw naar 2000', staet op 'eur affiche die naest 't bord van Krachtbal Ramskapelle 'angt.

Blauwen en brunen
't Oor drukker. De onderdeure zwaoit weer a open. 'Dag Camil. Stella'tsjen zeker?'. Camil 'apt in 't schuum en neemt z'n vaste plekje in, tegenan de spaerkasse. Ie za te vertrouwen zien. De tv gaet an vo de verkieziengsuutslag. Vee is t'r nog nie te zien, mae d'r is weer een onderwerp om over te praoten vo de stamgasten. Gaby ei ervaerieng mee 't caf'ouwen.
'Gie t vo 't Blok gestemd!' zeit Gaby mee een felle stemme a 't gesprek stil vaolt. Een beschuldigende vienger wiest op de neuze van en van de mannen an de bar. 'Ikke? Bnen-ik. 'k Zien vo de blauwen'. Stemme vo de 'brunen', dae zwieg je over.
Toch bin d'r 'ier op 't durp ok Blokkers. A me terug nae den auto lpe, staet er een man op den 'oek bie 't caf. Ie eit ok a z'n aollemenselijk grte sportfiets. Ie noemt een paer 'brunen'. De naemen zeie ons niks, net z min as de uutgebreide stamreeks die a d'r bie 'oort. Zelf stemt n aoltied CVP, 't Belgse CDA. Waerom? 'A ja, bjao... da zien 'k z gewoon, ee. Wat de CVP wil mee Belgn? Ik n d'r gin gedacht van, mao 't za w loslopn, ee mener!'
't Liep nie los mee de CVP, de partij verloor flienk. De 'blauwen' van de VLD, de Vlaomse VVD, wonne. Net as 't Vlaoms Blok. Mae een zwarte zondag wier 't nie; in Brussel 'aelde 't Blok nie genoeg stemmen om lillijk te kunne doen bie de saemenstellieng van de gewestregerieng.
A me 't durp uutriee, kieke me nog en keer om. Ramskapelle, 'onderdvuuftig brievenbussen ('de facteur 't gezeid') mee een caf in 't midden en de kerke d'r nest. Een paer Vlaomse trekpaeren lpe deur een 'ollebollig weitje mee troenken. De paeren schure tegen een grot bord mee een foto van een 'ideale' Vlaomse fermielje, 'Baas in eigen land' staet er bie. Die van Ramskapelle, de luitjes in Burgerwelzijn, de krels mee ulder sportfietsen en de bazinne van de durpswienkel, bin baos in eigen durp. Da's grot genoeg en ze d'r gin Vlaoms Blok bie ndig. Ze 'ouwe 't liever een bitje gemoedelijk.

Ramskapelle leit an de Riante Polderroute, een fietsroute daer as ze je bie de VVV van Sluus van aolles over kunne vertelle. En de deurgaende weg van Sluus nae Brugge is ok nie verre weg. A je nae Westkapelle rechtsaf slaet richtieng 'Eist, rie je z 't durp in.
Dit stikje is 't este in een serie bezoeken an onze 'taelburen' in 't zuuen. Noe wil ielke drie maenden een lezer een pieltje laete gooie op een kaorte van West- en Frans-Vlaenderen en maekt daenae een rippertaoge van 't plekje daer a de piele landt.
Me geprobeerd de taele van Ramskapelle in de citaten z goed meugelijk weer te geven. De rest is in 't Walchers zas de schriever dat kent.