Uut `t vierde nummer, vojaer 1998  



 

Noe nummer viere kwam wat laete uut, mae 't resultaot mag t'r w zien: veertig pagina's Zeuwse veraelen, gedichten en rippertaoges die geliek w zonder bie de beste duzend Zeuwse pagina's van aolle tieden 'ore. Wezenlijk waer!

'Ieronder 'n stik van Jan Bruens, de man achter 't vanuut Aernburg bestierde anarchistiese blad Gramschap, over de 'aegepuut-gekte in zien weunplekke. Zelfs Jan Wolkers is vo die rot-puutjes nae Zeuws-Vlaenderen gekomme. Erger nog: ie eit er een boekje over geschreve! Bruens doet er een aor boekje over open.
Dan me nog een In Memoriam vo Piet Pol de Bereboer, de leste echte jutter, strper, bereboer, zei mae vrieen vint van de Polder. Jan Zwaps schreef een gedicht. En as toetje w een stikje van tv-kok Eric Rotte. Die joen maekt wat klaer. 't Is van gin wonder: a 'onderde jaeren bin de Rotte's een bekende bakkersfermielje in Zeland.

Vo 25 gulden per jaer krieg je vier nummers van 40 bladzies. Een los nummer kost f 7,50 (aolles incl. 6% BTW). Bestelle kan via ons formuliertje.

 



 
Blaoskaokn

Jan Bruens
 

De beginseln van puut- en salamanderliefde lerden 'k in m'n vroegste jeugd. 'Wa's da noe?', gilden m'n moeder toen ze in 't raombord een weckflsse vol mee puutn ontwaordn.De flsse was toe, 't zunnetje scheen d'r op en 't 'le gedoe gistende. Ok m'n este salamanderliefde was rap voobie. 't Bestje ontsnapten uut den immer en wier een jaor laoter as een kleine mummie achter 't b'angsel gevondn.
In die jaoren stoeng diernliefde nog in de kinderschoenn. M'n ouwers voerdn toen nog een primitieve chemische oorlog tegen de vliegn mee een Flitspuit. Mao as je 's een ker een vlieg de vleugels uuttrok, zei m'n vaoder: 'Stop d. Z is Hitler ok begonn'. 'k Wist toen nog nie enst 's wie of da was.
Laoter gieng 'k vee visn in de polder. Mee een schepnet. A t'r een ker een puut gevangn wier, kreegt ie 'n stikje riet in z'n aers en wiert ie opgeblaozn en truggegooid in 't waoter. Mee salamanders gieng 't nie vee anders. 't Veraol gieng a ulder staertn wee angroeidn. Wulder wistn van gen verschil tusn salamanders en 'aogedisn (akketesn noemn ze die ok w) en dus wiern de staertn van minstens dertig salamanders afgesneejn. Daonao wiern de diern terug in 't waoter gegooid. Van ulder zwemkunst was nie vee over. Ze zoenkn geliek een baksten.

'k Schrieve noe een 'alven euw laoter. M'n woonste 'et Aernburg. Kikkerstad. Je kan 't z'n bitje zien as 't Vaticaon van de puutn. 'Ier staon de puutebill'n, z as die z vee in Sluus geconsumerd worn (mee knoflooksause), in een kwaoin reuk. Wulder 'n een echte kikkerfontein, burgtkwaokertjes, een kikkerpad en noe ok nog een echt kikkerrisservaot. Het kwaokn 't 'ier exorbitante vurmn aangenoomn.
In de kikkerstad zelve weunn de meste kikkers, een variteit die Hyla Arborea 'et. In 't durp liefdevol takkepuut of 'aogepuut genoemd. Ze komn 'ier overal voo. In de 'oven en bogerds. 'Ier zien die puutn 't beste af. Van 't risservaot, net buutn 't durp, weet 'k da nog nie z. Da's een zgenaomd beschermd plekje van nog gen 100 meter deursnee, omgeevn van prikkeldraod en een grachtje mee daoromeene 'n macadamwegeltje, toch nie direkt een ideaole habitat voo puutn. Mao ja, 'k zien gen deskundoloog.
Toen 'k op een ker een wandeliengetje naor 't puutn-tuusland maokende, praotten 'k een bitje mee mensn die dao weundn. Die zeien an de reigers de meste puutn al opgevreetn 'aon. Ze lachtn d'r maor een bitje om. De plaotselijke natuurbeschermers 'antern wetsartikels om mensn buutn de deure te 'ouwn, mao zien vergeetn te dienkn an een no-fly zone voo de ornithologische luchtmacht. Voo zeker worn alle puutn die ao ulder paorienge de bom in wiln bie 't oversteekn deur auto's platgereejn. De toekomst van de takkepuutn die d'r eign moetn 'andaovn an de Kruusdiekschanse buutn Aernburg, ziet 'r nie erg roskleurig uut. In mien ogn is da risservaot een echt Bantoestan voo puutn.
De letstn tied wier d'r vee geover die puutn gepraot. Z 'orden ik overlest 't veraol van een takkepuut, die 'n 'len aovend lang, gekleefd an een keukenraom, mugn zat te vangn. En wien t 'r nie gehorn van de beroemde schriever Jan Wolkers, die een pelgrimstocht naor Aernburg ondernam en wiens boekje in de plaotselijke supermart te kop leit. 'k Durf 'aost te zegn a de takkepuut deur alle publicteit, tegeliek mee mee de anbiedieng van t-shirts, boekn, CD's mee gekwaok, zelfst 't uutdeln van kikkerordes grot gevaor oplevern voo deze amphibische doedelzakblaozers. Bie een diernhandelaor wiern overlestn mer as 250 takkepuutn en salamanders in beslag genoomn.
En 'ier in 't durp trof ik bie een wandeliengetje twe luitjes die an mee een schepnet doende waorn. Salamanders vangen. Ze 'aon een goeie vangst. Om te verkpen. Geliek in Sluus is de puut een verhandelbaor produkt an 't worn. De diern gaon vanuut Aernburg op reis naor een onbekend terraorium ergest in de Randstad.
Ulder neevn en nichtn, de groene puutn, treft een erger lot. Voo 't kikkerkannibaolisme slaot de kikkerslaoger mee een vliemscherp mes 't lief van de puut in twen. 't Paddesprienggedelte gaot in potjes, de rest gaot nao de destructie. Me praotn dus mao liever nie mer over 't lot van alle beschermde familieleedn van de takkepuut, zas neef Bufo bufo (in goed Zeuws: padde). Ulder nigste beschermieng is te vindn as z nao dodgereen te zien, gevondn worn deu een natuurliefhebber. Een dosis 'aorlak zurgt dan voo 't euwige leevn.

Mao d'r is vee meer an d' and. In Aernburg kenn wulder ok de 'ogste vurmn van diernliefde. 't Volgende 'n 'k kortgeleen g'orn. Bie een vrouwe zaotn regelmaotig 'aogepuutn in den 'of. Ze 'aon d'r een dennebosje en dao zaotn d'r regelmaotig in. Da was leutig om te 'orn. As 'eur man gieng 'out- kappn voo den 'outkachel, begonn de puutn te kwaokn. Mao 't kon ok gebeurn an ze d'r wa minder leutigs mee meemaoktn. Z was 't een ker tegen den aovend en die vrouwe docht: nog eevn een ker d' aoge knipn in de brandgangk. Da most nog even gebeurn. En 't was van rap, rap, rap. ''k Za een ker sjette geevn', docht ze.
'Op een gegeevn moment 'or 'k-ik een aorig geluud uut d'aoge komn', verteldn ze. ''t Goeng van puuuuuuuuuuuuuuuuuuuuuuut. Dien puut riep z'n eign naome. Mao da wiste 'k-ik op da moment nog nie. 't Kloenk een bitje als een leeglopnde ballonne'.
Toen a ze goe keek, zag ze een bloedspoortje in de 'aoge en ze docht: wat 'n 'k noe gedaon? Toen ze goe keek zag ze een 'aogepuutje 'angn in de takjes van de 'aoge. Ze zei: 'Gie grte sukkelaore, da je- gie uutgerekend in die 'aoge wil zitn binst an ik dien nog knipn wil. Wa moen 'k noe gaon doen?'
Wa doe je normaol mee een best dat a gewond gewond is? Dat probeer je te 'ersteln. Dus 't ze dien puut in een doze geleid. Z'n ne potje zag er nie best uut en z'n andere potje was d'r bienao afgeknipt. Da was toch mao zielig. Ze ao dan ok vee compassie mee da best, dus zie op d'r fiets nao de diernarts d'r mee.
Ze kom binn en ze zegt: 'Ei je dat a 'n ker meegemaokt? Ka je dao nog wat an doen'.
De diernarts zag t'r nog w brod in en 't dat ne potje gehecht en 't andere mee een zilverkleurig zalfje afgedekt.
'Daonao', verteldn ze, ''n 'k dien puut op een rustig plekje gezet, mao de volgenden dag wast ie toch dod. Toch w zielig, ee?'
 
 
 

't Wezen van de diengen

Jan Zwemer
 

de wind waoit 'ier dikkels uut 't westen
de bomen die wete 't allank
z'ebbe ulder takke geboge
de mnsen ulderen gank

de klei is 'ier goed v den dezen
kwaed en gemen v den dieen
m j'eit er, die lichte d'r 'od op
om in 't vervolg ... n bven te zieen

j'eit er, die kajje nie begriepe
z'oore, wat een ander nie 'oort
in de zewind 'oore ze vrie'eid
zelfs de bomen fluustre dat woord

en de boskatte biest deur de braemen
de zedamp kruupt an onverwachts
't wil aol z'n eigen aerd volge
en een stroper ... n buten toe 's nachts

z en kent de natuur: ieder 't ziene
ontloopt 'im een 'aes, gen bezwaer
ie jaagt v de voet en kriegt 'n
een kans, dan neemt 'n d'n waer

en ie ziet er de moggen danse
'oort de koekkoek z'n roep over 't land
in de Mantelienge bin mnsen
mr een deltje ... van een grter verband

je tel nooit de wolken, de sterren
m je zegeniengen, die w
een man die ze vroeg leert te tellen
die za 'ier z'n vastig'eid

en moet 'n de duunkant verlaete
gae weune in een ander gebied
dan is 'n ginter gen vreemden
mr en die 't wezen van de diengen deurziet
 
 

Bakker Rotte

Eric Rotte
 

Ik stamme uut een euwenoud geslacht van bakkers. Gedurende de leste paer-'onderd jaer was t'r op 't en of aore Zeuwse eiland aoltied wel ergens een bakker Rotte te vinden. M'n grotvaoder was en van de drie bakkers op 't kleine durp Ostkappel. Ik was nog mae een kleuter, mae 't stae me nog 'elder v de gest, 'oe in de kleine, wrme en slechtverlichte ruumte, daegelijks een compleet assortiment brod en gebak gemaekt wier. Dikkels keek ik gefascineerd toe 'oe de kne-machine mee machtige zwaoien het deeg knedde. M'n vaoder was bakkersknecht en ik zie ng de vaerdige en routineuze 'anden 't deeg afsteke en wege, om daernae de zwartbeblaekerde, 'alfgevulde blikken in de rieskaste te schuven; de 'oengerige oven ongeduldig wachtend op de volgende bakronde.
De zwierige 'aelen over 't bakblik mee een spuitzak mee spritsdeg. 't Schonschraepen van de ang ekoekte bakplaeten. De typische boven'andse draoi mee een sliengerende stroke bruun gesukerd deg: een bolus in wording.
De knerpende ovendeuren, de grove jute pannelappen, blienkend van 't vette zwart. Mae bovenaolles uut was 't er een uutbundige mengelienge van geuren. Vanille, vers brod, marsepein, bigarots, kanel, sukelaoie, eierkoeken, krubrod en rezienen. Een wonderlijke wreld, vreemd en toch z vertrouwd.

't Is inmiddels ruum dertig jaer geleje dat m'n vaoder z'n bakkersjas an de wilgen 'ieng. 't Zwaere bestaen van durpsbakker boi 'm nie 't perspectief dat n v z'n eige verlangde. Ie nam d'r afscheid van zonder d'r nog ooit vee woorden aan vuul te maeken; 'een min bestaen' zei d'n aoltied, en daemee was de discussie w z'n bitje geslte. Bakke dee n ook nooit m; 'ik ' v de rest van m'n leven genoeg gebakke'.
Op een paer speculaosplanken en een ouwe en gedeukte tuulbandspanne nae, 'ebbe 'k nooit m iets uut de bakkerie geziee. Dat viel ook nie op; een 'el ander leven ontvouwde z'n eige v onze ogen en een kind vergeet gauw. Mae dit vak gaet diper dan je j'n eige soms zou wille toegee.
Toen ik een tiedje bezig was mee m'n restaurant, en ie zag dat ik toch nog a intensief mee m'n vak bezig was, wandelde n een keer -quasi toevallig- m'n keuken binnen. 'Ik nog wat v je, kiek mae of je d'r nog wat mee an kan'.
Mee een naebie verontschuldigende blik trok n een staepeltje papier uut z'n binnenzak en drukte 't in m'n 'and. Verbouwereerd keek ik nae de kreukvrie, keurig bewaerde velletjes schriefpapier waerop n de verzaemelde familierecepten, in feillos recht 'andschrift, vele jaeren gelee ao neergeschreve en bewaerd. Tenminste dertig jaer lang ao d'n ze regelmaetig zien leie tussen z'n papieren, mae ie ao 't nie over z'n 'arte kunne kriege om ze weg te gooien.
Een euwen-ouwe kettiengk breek je nie zmae...