Uut `t tiende nummer, winter 2001  




in ’t dialect van ’t Land van Axel:

 

 

Piet de Blaeij

 

Zonne

 

 

‘k Geevn joe een bos blomn die an ‘k net n geplukt

uut al wad-a bloeit an den rand van een akker.

‘Aon ‘k da noe nie gedaon, en eevn nie gebukt,

dan vieln ze morgen oek, wiern z’oek nie me wakker.

 

Dad-is een schon voorbeeld voo joe en voo mien:

Al joe moois, zo schon gegroeid,

is nao een tiedje uutgebloeid,

en net as de blomn strek nie meer te zien.

 

Wan onze tied, ons bitje tied, da vliegt voobie Marietje,

Allen, ‘t is nie de tied, ne, wudder gaon voobie.

De tied die slaot in ons, zas een zeise in ‘t graon.

 

En alle liefde waor me zo graog van praotn

gaot z voobie en d’r valn streks gaotn.

‘Ouw daorom noe van mien, omda me noe bestaon.

 

 

naor een sonnet van Pierre de Ronsard (1524-1585), uut: ‘Second livre des amours’ (1556).

 

 

 

 

In ‘t dialect van Souburg (Walcheren)

 

 

Marco Evenhuis

 

’t Riem en ’t spel trug uutgevonde

 

 

Internet. Je kan t’r een berg tied mee verdoen, mae somtieds vin je iees dat a z fraoi is dat ‘t de nie te zunige tillefonkosten en de enzaeme uren achter een vierkant schermpje in enen ‘lemaele goed maekt. Z kwam ik overlesten terecht op de webplekke van een schoole uut Poperinge in West-Vlaenderen. Die aodde een project gedae mee internet en streektaele. Dat project liep in ‘el West-Vlaenderen en een stik of twintig scholen teksten in ’t West-Vlaoms geschreve, enqutes g’ouwe, mensen genterviewd en aolle interessante vondsten op internet gezet. De meste scholen dee ’t en en ’t aor mee ’t dialect van ulder eige stad of durp. Mae die Poperingse schoole goeng de grens over nae Frans-Vlaenderen. Daer ze drie mensen gesproke die a iees ‘cultureels’ doee mee ’t Frans-Vlaoms, die taele die a z vergemes vee op Zeuws liekent, mae die a z ‘ard achteruut gaet dat noe nog mae een percent of tieene van de mensen tussen Duunkerke en Riessel ’t proate kan.

Leerliengen van ’t Sint Fransiscus Instituut een theatermaeker, een volksmuzikant n een dichter gesproke. En net ’t gedelte dat a ze over dien dichter op internet gezet , is indrukwekkend. Je kan op die webplekke een interview mee dien dichter, Jean-Nol Ternynck, leze en je kan gedichten van z’n leze n ‘ore! A je de speakertjes van je computer goed open zet, waoit ’t Frans-Vlaoms z je kaemertje binnen.

Jean-Nol Ternynck von ’t een goed idee da me een paer van z’n gedichten in Noe op zoue neme. De meste daevan gae over ’t Vlaenderen zo at n dat uur z’n jeugd kent. Een bitje nostalgisch soms en aoltied ik kwatrienen. Mae w indrukwekkend rieke van taele en de sfeer die at n neerzet is vred ‘erkenbaer. Butendien is t’t uniek a een Frans-Vlaomieng op z’n maniere mee z’n taele bezig is.

Ie schrieft in ’t Frans-Vlaoms z at n dat ei lere schrieve deu woordenboeken te lezen. Je moe goed begriepe: Nederlands kunne ze gunter in Frankriek nie. Ze praote enkelt ulder eige dialect. En Frans netuurlijk. Ze ok nooit Nederlands of Vlaoms lere leze of schrieve. Aolle geschreve communicatie is en was a sind meer as ‘onderdvuuftig jaer in ’t Frans. Ternynck zeit da zelf over: ‘Ik maokn foutn. Toen an ‘k begost te schrieven, wist ik nieet van de schrieftaole af. Dan n ‘k een woordenboek ekocht en in ’t begin n elk woord opgezocht’.

Juust daerom bin die gedichten z knap; ie ei nog (naebie) nooit een ‘Ollands gedicht of z geleze, ie ei ‘t riem en ’t spel mee de woorden glad ‘lemaele zelvers trug uutgevonde. Ie is zelf wat a je noemt een ‘native speaker’, z’n moeder kwam dan w van Riessel, z’n vaoder was een echte Frans-Vlaomieng. Toen at n een kind was, in de jaeren veertig en vuuftig eit n thuus naebie enkelt mae Frans-Vlaoms gepraot. Laeter op schoole meugde n gin Vlaoms m praote; Frans was verplicht. Noe gebruukt n ’t Vlaoms nog mee ienkele collega’s op de schoole daer at n werkt. Z’n vier kinders praote ’t glad nie: om a z’n vrouwe Franstaelig is, oort er thuus Frans gepraot.

Ie vin ’t spietig at er mae z weinig m bin die a zien taele verstae. Bie z’n leste bundel, ‘Van de Lei toet de Zee’, zit een cassettebandje waer at n zelf de teksten in ’t Vlaoms voorleest op passende muziek van William Schotte. Butendien vertaelt n z’n gedichten in ’t Frans: ‘Ik doen dadde vo de menschen die ’t Vlaemsch niet en verstaon. En dat zien d’r vele. De cassette is vo de menschen die ’t w kunn verstaon, mao nie en kunn leezn. Oek da zien d’r vele. Menschen die an ’t Vlaemsch kunn verstaon n kunn leezn is in Frankriek eigenlijk de kleenste groep’.

Toch eit n a meer as duzend bundels verkocht. Da’s een berg vo pozie. In Nederland zou ‘Van de Leie toet de Zee’ in z’n genre een bestseller zien...

 

Mee dank an Nol Ternynck en ’t Sint Fransiscus Instituut uut Poperinge. Op ulder webplekke vin je nog vee meer over ’t Frans-Vlaoms. Je komt er via onze streektaellinks.

 

 

 

In ’t dialect van Hazebroek (Frankriek):

 

 

Jean-Nol Ternynck

 

't Sneuwt

 

 

Zelve nuus Vlanderen nie espaord ewest
Een wintermantel is daor en van den Ost’oek toet West
De velden zien vul sneuw en de joengens zien bliede
Een witten kortemaond maokt vele menschen bliede.

 

Kindjes liek overtied gaon een ‘eln dag kunn speeln
Gaon sneuwboln en sneuwmann kunn maokn en vermaokn
Sliern op de pitn en in de kleene straotjes
Misschiens lopn naor ‘uus en vaollen op nulder gatjes.

 

Maor vele ode menschen gaon bluuvn bie de stoovn
Klaogen van 't weer en de gazette geloovn
En speeln mee kaortn en klapn van d’oorloge
Zyder waorn joengens en 't sneuw was toen dt ‘oge.

 

Sneeuwkloksjes en blomn gaon uutkomn in nuus ‘of
Moet leevn mee ‘oope; onder 't sneuw is ’t kol’of
M' n aol joengens ewest en bliede van dat weere
Me gaon aol od komn en benauwd zien van ’t weere.

 

 

Uut: Van de Leie toet de Zee, kleene gedichten van Jean-Nol Ternynck. De spellienge is een bitje angepast an wat a me ‘ier in Zeland geweun zien. Een paer woorden verklaerd: nuus - ons; kortemaond - fibrewaori; kol’of - ‘ovenierienge, lappe. De ou die in West- en Frans-Vlaenderen as oe oor uutgesproke, schrieve me ‘ier as o.

 

 

 

In ’t dialect van Schouwen:

 

 

Maartje Stuut


Dikke druppels


De lucht is gries
in dikke druppels
vaolt de regen.
M’n moeder zei:
‘dat is een zegen’
mar ik docht:
meer v den boer
as v mien.

Op de fiets
deu de polder
weg’edoke
in m’n kraege.
De droppels drope
van m’n ‘aer
liengs m’n kaeken
naer omlaege.

Soms slore ze
deu m’n nikke
in een straeltje
over m’n lief;
een onverwachtse
anraekieng,
een prikkelieng;
vrimd en intiem.

En de druppels
van m’n neuze
vieng ‘k op
m m’n tonge;
ze smieke nae zout.
Was dat noe
van de ze
of van m’n neuze?

En van aol die regen
groeide m’n ‘aer   
naer ‘t schien
dus ok d ‘s een zegen
zei ze,
mar ik docht:
meer v de kapper
as v mien.

De locht is gries
in dikke droppels
vaolt de regen.
Tegen m’n kind:
‘dat is een zegen’
en anens
‘or ik m’n moeder;
die von dat ok.

De locht is gries
en dikke druppels
sliere omlaege
ze smaeke nae zout.

 

 

 

In ’t dialect van ’t Wulleminadurp (Zuud-Beveland)

 

Peter Dieleman

 

Knoeie mie kaesjes

 

 

Da gieng ‘t eigenlijk om, toen a ‘k z’n uk was van een jaer of vuuve. Dat was de essentie van de kerst. Kedo’s dee me nie an, den biebel kon ik nie leze, en voe de zondagsschoole was ik nog te klein. Sneuw lag t’r ok bienae nooit, dus bleef over: kaesjes. En dan vooral die kleine stompjes. Ik miek fantastische diengen van kaesvet.

En ‘t mooie was dat ‘t bie ons een paer keer op een jaer kerst was. Dat kwam omda me achteraf in de polder weunden, zonder elektrisch. Bie ons kwam ’t licht uut een gasbusse. Z’n gasbuzze was op de mest ongelege momenten leeg. Net ‘alverwege ’t koken, of a je ’s aeves gezellig bie de kolekachel zat. Dan zei m’n moeder: ‘Frans, ‘k glove dat de gasbusse een ende leeg is’. Mien vader mompelden dan een paer nie zukke mooie woorden, wan dat betkenden dat n nog op de fiets na ‘t Sas most om een nieuwe busse.

Voe mien begon dan ’t fest. Bie de leste flikkeriengen van de gasverlichting pakten moeder een dosje mie kaesen. Dat was ’t zelfde dosje dat a me mie de kersdag gebruukten. Da zatte dus kaesen in, dar a me d’r een paer van anstoke om nog een bitje licht te ‘ebben. Mae da zat ok een soort carrousel in mie belletjes en engeltjes. A je da een paer kaesjes onder anstak gieng dat spul draaie en belle. Ik aa toen a deu, dat a je een paer gewichtjes weg liet, dat ‘le spul drie keer z ‘ard gieng draaie. Dan kreeg je turbo-engeltjes.

Voe mien was t’t dus soms in oktober of maerte a kerst. Vandaer messchien da ‘k er nie zvee moeite mie aa om van de zummer een kerst-cd op te nemen. En knoeie mie kaesjes….dat doe ‘k ’t ‘le jaer.

 

 

Die kerst-cd van Peter Dieleman, den eesten kerst-cd in ’t Zeuws, ‘et netuurlijk ‘Zeeuwse Kerst’ en leit op verscheiene plekken in de wienkel. A je n nie kan vinde, ka je een mailtje doee nae Noe.