Richter gestemd

De standaard 'blues' mondharmonica is 'Richter gestemd'; dit is een vaste indeling voor de mondharmonica met de 10 gaatjes zodat we makkelijk een ander instrument kunnen nemen en op de zelfde manier dezelfde melodie spelen.

Het is zelfs mogelijk om 'verschoven' dezelfde melodie te spelen door een mondharmonica met een andere begintoon / grondtoon te gebruiken; een melodie die je speelt op een 'G' terwijl de noten 'kloppen' voor een 'C' klinkt prima als je maar alleen speelt en niet in combinatie met een aantal andere instrumenten.

Een 'C' in Richter gestemd, gevalved heeft de volgende noten die te halen zijn:

anderhalve

(A)

Hele

(Bb)

(D)

F

(Bb)

(D)

(F)

(Bb)

Bb

Halve

B

Eb

F#

B

Eb

F#

B

Eb

F#

B

Blazen (+)

C

E

G

C

E

G

C

E

G

C

Opening

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

Zuigen (-)

D

G

B

D

F

A

B

D

F

A

Halve

C#

F#

Bb

C#

Ab

Bb

C#

E

Ab

Hele

F

A

(A)

(C)

(Eb)

(G)

anderhalve

Ab

Hierbij is weer zo dat 'Zuigen' inademen is door een gaatje, 'Blazen' uitademen en de andere zijn de technieken zoals buigen en 'overblowing' genoemd worden.

Voor de Basis-blaas-tonen geldt een patroon van C,E,G wat 3 keer herhaald wordt en opnieuw gestart. 'Toevallig' is dat het C-accoord als je 3 gaatjes tegelijk blazend aanspeelt (zonder te buigen).

De stappen tussen de noten is vanwege de halve noten op onze notenbalk: 2 - 1,5 (halve toon) - 2,5. De halve tonen zijn de zwarte toetsen op een klavier van een piano of keyboard.

Aan de zuigzijde is een iets ander patroon neergezet om een 'toonladder' te kunnen spelen; waarvan het eerste deel de 'Bluestoonladder' is; met de genoemde buigingen en 'overblazen' is daarmee een compleet patroon te halen (zie ook over de valved diatonic).

Patroon: Grondtoon + 1 - 2,5 - 2 - (de grondtoon+ 1 in volgende octaaf) 1,5 - 2 - 1 - (herhaald) 1,5 - 2 - 1

De met ventieltjes uitgeruste blaasnoten gaan met 'overblowing' in de eerste stap 1/2, daarna een hele en daarna evt. 1,5 noot omlaag. Dus daarom ook dat een C (een halve stap omlaag) een B, een (hele stap omlaag), Bb oftwel A# en (1,5 stap, kan lang niet iedereen) de A op het eerste gaatje is.

Bij een niet met ventieltjes uitgeruste mondharmonica genereren de 'zuig-gaatjes' de toon, en is de eerste 'overblazing' een halve toon hoger dan de zuigtoon. (Eb oftwel D# bij eerste gaatje). Dat zien we ook bij de gaatjes 8, 9 en 10 (zie schema): de overblaastoon is niet afhankelijk van de blaastoon maar van de zuigtoon!

De zuignoten reageren bij de eerste gaatjes net zo als bij de 'unvalved diatonic': het ventieltje staat open en de luchtstroming gaat weer langs beide tongetjes. Dit beperkt de maximale buiging: de te buigen toon is nooit lager dan een halve toon hoger dan de blaastoon van hetzelde gaatje. Bijvoorbeeld bij de '3' kan je niet lager buigen dan Ab, hetzelfde als de Gis (G#); dus een halve toon hoger dan de G van het blaasgaatje. Door af te plakken of te valven van het blaasgaatje kan je wel verder buigen maar dit speelt wel wat lastiger omdat je heel precies lucht moet halen daarbij. En, je hebt die tonen toch al aan de blaaskant tot je beschikking natuurlijk...

Vanwege dezelfde reden is het ook mogelijk om bij de '7' door middel van blazen wél een B en zelfs de Bb (Ais) te fabriceren met een valved diatonic: daar zit dan het zuiggaatje dicht (ventieltje aan binnenkant van de kam) zodat je je tonen wel kan verlagen. Het zal meestal weinig zinnig zijn om op deze manier die B te bereiken... alhoewel, als ik dit gekund had bij m'n eerste mondharmonica had ik wel langer door kunnen spelen (die gezogen B was losgebroken).

---

De G:

anderhalve

(E)

(E)

Hele

(F)

(A)

(C)

(F)

(A)

(C)

(A)

(C)

F

Halve

F#

Bb

C#

F#

Bb

C#

Bb

C#

F#

Blazen (+)

G

B

D

G

B

D

G

B

D

G

Opening

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

Zuigen (-)

A

D

F#

A

C

E

F#

A

C

E

Halve

Ab

C#

F

Ab

Eb

F

Ab

B

Eb

Hele

C

E

anderhalve

Eb

We zien dus dat hetzelfde patroon is toegepast als bij de C in Richter, en dat geldt voor alle mondharmonica's die op dezelfde manier (Richter) gestemd zijn. Meestal is de G de laagste uit de serie die je thuis hebt liggen en hij wordt ook als tweede genoemd om te hebben om de meeste melodies mee te spelen.

Wil je nog lagere tonen uit een mondharmonica hebben, dan kan je bijvoorbeeld kiezen voor de 'Lage F' of de 'Lage Fis', welke nog een noot lager liggen. Standaard uit de fabriek heb ik niet lager gevonden dan dat tenzij je de 'orchestral harps' gaat zoeken. Maar die zijn zo ongeveer maatwerk.

Accoord: als je de G, de B en de D gelijk aanblaast, heb je het .... boem... paukeslag ... G-accoord !

---

In tegenstelling tot de 'normale bluesharp' kunnen we de 'valved diatonic' telkens een halve noot verschuiven door een stapje naar beneden of boven te gaan in mondharmonica.

De lage Fis en de Fis:

anderhalve

(D#)

(D#)

Hele

(E)

(Ab)

(B)

(E)

(Ab)

(B)

(Ab)

(B)

E

Halve

F

A

C

F

A

C

A

C

F

Blazen (+)

F#

Bb

C#

F#

Bb

C#

F#

Bb

C#

F#

Opening

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

Zuigen (-)

Ab

C#

F

Ab

B

Eb

F

Ab

B

Eb

Halve

G

C

E

G

D

E

G

Bb

D

Hele

B

Eb

anderhalve

D

Een halve noot lager dan de G is de lage Fis.

Aan 'de andere kant van de ladder' zit de Fis welke één oktaaf hoger is dan de lage Fis.

In veel 'standaard sets' is de F# de hoge Fis, de hoogste mondharmonica die in de set zit.

Als je volledige 'lijn' wilt hebben, kom je op:

Lage F, Lage F#, G (op één na meest gebruikte), G#, A, A#, B, B#, C (de meest gebruikte), C#, D, D#, E, E#, F, F#

Dat zijn er dus in totaal 14, in de meeste complete sets zitten 12 stuks (de lage F en lage Fis meestal niet).

Betreffende de indeling zijn de Lage en de 'hoge' F en Fis gelijk aan elkaar; ze verschillen alleen een oktaaf; de F# bij het 4e gaatje op de lage Fis is bijvoorbeeld gelijk aan de F# op de 'normale Fis'.

De laagst bespeelbare noot is dus ook: D op de lage F. De hoogst bespeelbare noot is: F# op de hoge Fis.

Er zijn wel 'custom made harps' te krijgen die net zo laag gaan als de didgeridoo; bijvoorbeeld de 'Blues Favorite Superlow' van Seydel . Ik houd van lage tonen maar zó laag... dan liever uit de didge voor mij, in ieder geval voor nu. Met een slidedidge heb je de meeste tonen ook zo te pakken en het geeft een extra 'growl' aan het samenspel. Voor melodieen is de mondharmonica - ook de extra low en superlow - dus het instrument.

 

 

{}