Als bakens staan ze in het Zeeuws-Vlaamse landschap.
De watertorens van Terneuzen, Axel en Oostburg.
Watertorens werden sinds 1839 gebouwd en zorgen voor een constante druk op het waterleidingnet.
De eerste Nederlanse watertoren was die van Den Helder.
Deze werd gebouwd in 1856.
De watertorens die in alle soorten en maten bestaan, behoren sindsdien tot de skyline van vele Nederlanse gemeenten.
De reservoirs in de watertoren zorgen ervoor dat er een constante druk op het leidingnet staat.
Voor de werking van het reservoir zijn de afmetingen en de hoogte van het reservoir ten opzichte van het leidingnet van belang.
Over het algemeen wordt de gewenste druk bereikt met een waterstand tussen de 22 en de 30 meter.
Als het leidingnet uitgestrekt is moet het reservoir hoger geplaatst worden, dit om drukverlies in de lange leidingen te compenseren.
De watertoren van Axel heeft een bijzondere waterstand.
Deze kan oplopen tot 50 meter, dit omdat de toren een groot gebied moest verzorgen.
Door andere technische toepassingen is het niet altijd noodzakelijk meer om watertorens in gebruik te hebben.
Veel Nederlanse watertorens zijn daarom door de waterleidingbedrijven afgestoten en verkocht.
In Nederland zijn nu nog zo'n 200 torens, waarvan ongeveer de helft nog in gebruik is.
Enkele buiten bedrijf gestelde watertorens hebben tal van andere bestemmingen gekregen.
De Nederlandse watertorens worden beschouwd als waardevolle onderdelen van het landschap.
Enkele hebben een architectuur-historische waarde, die heeft geleid tot de plaatsing op de monumentenlijst.
Watertoren Axel
De Axelse watertoren is in 1936 gebouwd naar een ontwerp van dhr. C. van Eck.
Dhr. van Eck was werkzaam als chef tekenkamer op het waterleidingkantoor aan de Axelsestraat in Terneuzen.
Uit navraag bij mevr. van Hermon-van Eck, dochter van de ontwerper, blijkt dat hij geen familie was van de ontwerper A.J. van Eck die de toren van Terneuzen en de tweede toren van Oostburg heeft ontworpen.
De hoogte van de Axelse watertoren is 60,6 meter.
In de toren bevinden zich drie betonnen vlakbodemreservoirs.
De reservoirs hebben van respectievelijk 500 m3, 500 m3 en 300 m3.
In maart 1995 werd de watertoren verkocht aan de Gemeente Axel.
De nieuwe eigenaar stelde een "watertorenwerkgroep" in.
Deze werkgroep ging naarstig op zoek naar nieuwe funkties voor het gebouw.
Het gebouw is nu aangemerkt als jong industrieel monument.
Zoals het er nu naar uitziet zal de toren behouden blijven en een toeristisch/recreatieve functie gaan vervullen.
Het gebouw zal het karakter van watertoren blijven behouden.
Het jonge monument zal van binnen en van buiten worden opgeknapt, en er zullen geen rigoureuze verbouwingen plaatsvinden.
De bossen en plantsoenen rond de toren zijn inmiddels gesnoeid, zodat het gebouw nog beter in de picture komt te staan.
Bij speciale gelegenheden zal het gebouw worden opgesteld voor bezoekers.
Het gerestaureerde gebouw zal ook dienst doen als incidentele expositieruimte voor kunstenaars.
Watertoren Oostburg
De enige watertoren die Delta Nutsbedrijven nog in beheer heeft is die van Oostburg.
Deze watertoren is onmisbaar voor de drinkwatervoorziening in West-Zeeuws-Vlaanderen.
De huidige Oostburgse watertoren werd in 1950 gebouwd naar een ontwerp van dhr A.J. van Eck.
De hoogte van de toren is 55 meter. In de toren bevinden zich vijf betonnen vlakbodem reservoirs met in het midden een schacht met trap.
De inhoud van de reservoirs is respectievelijk 320m3, 715m3, 425m3, 325m3 en 375m3.
De in 1950 gebouwde watertoren was niet de eerste.
De vorige watertoren van Oostburg werd verwoest door oorlogsgeweld in 1944.
Deze watertoren heeft er niet lang gestaan, hij werd gebouwd in 1942 naar ontwerp van dhr. C. van Eck, ontwerper van de Axelse watertoren.
De eerste Oostburgse watertoren had twee vlakbodemreservoirs waarvan het bovenste met twee compartimenten.
De inhoud van de reservoirs was respectievelijk 600m3 en 250m3.
Begin 1995 kreeg Johnny Beerens uit Breskens van de Gemeente Oostburg de opdracht de Oostburgse watertoren te voorzien van een kunstwerk.
De aan de Academie voor Beeldende Vorming in Tilburg afgestudeerde kunstenaar schilderde een scheur op het gebouw, waaruit een aantal grote waterdruppels komen. Het kunstwerk kreeg de naam "De Bron".
Vanuit de verte is het net alsof grote hoeveelheden water uit het gebouw stromen.
Watertoren Terneuzen
De Terneuzense watertoren stond op een unieke plaats aan de Scheldeboulevard, aan het randje van het centrum, vlak bij het door architect Bakema ontworpen stadhuisgebouw.
Vanaf allerlei punten was de watertoren van Terneuzen te zien.
Ook vanaf de Westerschelde gezien behoorde de watertoren onmiskenbaar bij de skyline van de Scheldestad.
De Terneuzense watertoren is, evenals de tweede Oostburgse watertoren, een ontwerp van dhr. A.J. van Eck.
De toren werd in 1950 ontworpen en afgebouwd in 1956. De hoogte was 52,85 meter.
In de toren bevonden zich vijf betonnen vlakbodemreservoirs.
De inhoud van de reservoirs is respectievelijk 580m3, 570m3, 570m3, 560m3 en 370m3.
De allerhoogste verdieping diende als uitkijkpost voor de mijnenuitkijkdienst van de marine.
Na het luwen van de koude oorlog is de uitkijkpost verdwenen.
De Terneuzense sleepdienst Muller heeft een deel van het gebouw jarenlang gebruikt als radiokamer.
Zelfs een restaurant van een Terneuzense ondernemer bood de gasten enkele jaren vrij uitzicht over de Westerschelde.
In maart 1995 werd de Terneuzense watertoren verkocht aan Loevensteijn Projectontwikkeling bv uit Brakel.
De kabeltelevisiemaatschappij Zekatel huurde de laatste jaren het bovenste gedeelte van de toren, als schakelstation. Eind 1996 liep dit huurcontract af.
In april 2000 is begonnen met de sloop van de Terneuzense watertoren. De huidige eigenaar Aannemingsbedrijf Gebr. van der Poel gaat op deze plaats een tweetal woontorens bouwen. De stichting "Laat Die Watertoren Staan" en de Heemkundige Vereniging Terneuzen hebben een poging ondernomen de watertoren voor Terneuzen te behouden, maar zijn daar niet in geslaagd.
© tekst: Nieuwsbrief Heemkundige Vereniging Terneuzen, E. Hamelink