Terug                                                    Grote getallen.                   PZC 1989

Wie van grote getallen houdt, kan bij het schaakspel terecht. Bekend is het verhaal van de Brahmaan Sissa, die voor zijn koning het spel bedacht en daarvoor als beloning rijstkorrels vroeg. Een korrel op het eerste veld van een schaakbord, twee op het tweede, vier op het volgende, enzovoort. Het totaal aantal rijstkorrels is 264-1, zijnde 18446744073709551615 korrels. Hoeveel rijst is dat? Het zou heel Engeland bedekken in een tien meter dikke laag en genoeg zijn, om de gehele aarde 76 keer in te zaaien.

Nog een paar grote getallen. Het aantal reglementaire stellingen op een schaakbord is 2x1043. Het aantal mogelijke partijen van veertig zetten wordt geschat op 25x10115, vijfentwintig met met 115 nullen! Dat is aanmerkelijk meer dan het aantal elektronen in het heelal dat 1079 bedraagt.

In de beginstelling heeft wit de keuze uit twintig zetten en zwart kan op twintig verschillende manieren antwoorden. Na één zet is het aantal mogelijke partijen dus vierhonderd. Na twee zetten van beide partijen 71852. In 232 van deze posities is en passant slaan mogelijk, hetgeen theoretisch gesproken het aantal brengt op 72084. Die stellingen kunnen ruw geschat op ongeveer 200.000 verschillende manieren bereikt worden. Na drie zetten is het aantal partijen al gegroeid tot meer dan 9 miljoen. Als je alle partijen zou willen spelen, die tot alle mogelijke stellingen na vier zetten leiden, heb je 600.000 jaar nodig, dag en nacht!

De langst mogelijke partij, rekening houdend met de vijftig zetten regel, duurt 5949 zetten. De FIDE heeft voor bepaalde eindspelen het aantal van vijftig verhoogd tot honderd. De langste partij ooit gespeeld onder wedstrijdcondities is Stepak - Mashian, Israel 1980. De partij duurde 24 uur en 30 minuten en 192 zetten. Jammer genoeg maakte Mashian op de 186e zet een fout, anders was het record gestegen tot ongeveer 210 zetten.

Over naar het echte schaak.

Het kampioenschap van de Verenigde Staten was een gezamenlijke overwinning van Dzindzichashvili en Rachels. Laatstgenoemde was de grote verrassing van het toernooi, de jongste Amerikaanse kampioen sinds Fischer. In onderstaande partij trekt hij op onorthodoxe, originele wijze ten aanval.

Kudrin-Rachels, 1989.

1.e2-e4 c7-c5 2.Pg1-f3 Pb8-e6 3.d2d4 c5xd4 4.Pf3xd4 Pg8-f6 5.Pb1-c3 d7-d6 6.g2-g3 g7-g6 7.Pd4-e2 Lc8-d7 8.Lf1-g2 Dd8-c8. Een in beginnerspartijen vaak toegepaste idee. De loper wil naar h3, om zijn collega op g2 af te ruilen en zo de witte koningspositie te verzwakken. Wit kan het verhinderen door h3 te spelen, gevolgd door Pf4. 9.Pc3-d5 Nog een manier om Lh3 onaantrekkelijk te maken. 9... Lf8-g7 10.0-0 Pf6-xd5 1l.e4xd5 Pc6-e5. Dit paard schijnt hier niet erg stevig te staan, maar wit slaagt er niettemin niet in het te verjagen. 12.a2-a4 Ld7-h3 13.Ta1-a2. Om b3 te kunnen spelen zonder door Pf3+ met aanval op a1 te worden gestoord. Meer voor de hand lag Ta3, met zijdelingse mogelijkheden voor de toren. 13... h7-h5! Zwart is niet van plan te rokeren. 14.Lg2xh3 Dc8xh3 15.f2-f3. Om 15... h4 met 16.Pf4 en g4 te kunnen opvangen. 15... g6-g5!!

Met deze schitterende zet trekt zwart definitief de leiding van de partij naar zich toe: Op 16.Lxg5 volgt 16... h4!! B.v.: 17.Lxh4 Txh4 18.gxh4 Pxf3+ 19.Txf3 Dxf3 en wit staat zeer slecht. 16. Kg1-h1 Lg7-f6 17.b2-b3 Dh3-f5 18.Pe2-d4 Df5-g6. De zwarte dame is een beetje teruggetrokken, maar de witte positie blijft precair. 19.c2-c4 g5-g4 20.Ta2-g2 De versterking van de witte koningsstelling komt te laat. 20… h5-h4 21.g3xh4 Th8xh4 22.f3-f4 Pe5-d7 23.Pd4-b5 0-0-0 24.Pb5xa7+ Wit mag nog wat kruimels oprapen aan de andere kant. 24… Kc8-b8 25.Lc1-e3 Td8-h8 26.Dd1-el g4-g3! De genadeklap. 27.De1-a5 Th4xh2+ 28.Tg2xh2 Dg6-e4 +. De noodzakelijke tussenzet. 29. Kh1-g1 De4xe3+

Wit gaf het op.