Terug                         De schaakcomputer een zegen?              PZC 19-11-1993
 

De schaakcomputers worden steeds belangrijker, ook in het professionele schaak. Als database was de computer al bijna onmisbaar geworden. Nu gaat hij ook zijn rol spelen bij het analyseren van openingen en stellingen. Een lezer van deze rubriek, de heer Van der Maas uit Middelburg, zet zijn computer regelmatig aan het werk bij problemen, studies en partijstellingen. Zo deed hij een zeer interessante ontdekking naar aanleiding van de rubriek van 3 september. Het ging om de volgende stelling uit een partij Van Blitterswijk- Roder.


 

 

Van der Maas zette de stelling op zijn computer (Fritz2), maar het apparaat kon de winst niet vinden, ook niet na zeer lang 'denken'. Van der Maas voerde tenslotte de witte zetten in, zoals ze in de partij werden gespeeld. 26. Txf7+ Kxf7 27.Txh7+ Kf8 28. Df4+ Kg8 29. Lxg6 De zwartspeler speelde nu 29. ... Tc4? en verloor na. 30. Dh6! Fritz2 speelde echter de zeer verrassende zet 29. ... Dxa5!!

 

 

 

De vreselijke dreiging 30.... Del+ beneemt wit de adem. Tevens wordt veld d8 vrijgemaakt, waardoor Th8+ , Kxh8, Dh6+  niet tot mat leidt. Het is niet verwonderlijk, dat 29. .... Dxa5!! door menselijke breinen over het hoofd wordt gezien. De dame verwijdert zich ver van het strijdgewoel en dat is voor (veel) mensen te paradoxaal. Bijvoorbeeld 30. h3 Del+ 31. Kh2 Tc4!! 32. Th8+ Kxh8 33. Dh6+ Kg8 34. Dh7+ Kf8 35. Dh8+ Ke7 36. Dxe8+ Kf6!! en wit is reddeloos verloren. De conclusie moet zijn, dat Van Blitterswijks prachtige combinatie in de prullenmand kan.

Er zijn andere voorbeelden.

Een zeer kras geval was de partij Piket-Nalbandian uit het interzonale toernooi in Biel. Piket kwam met een fantastische vondst op zet 24, welke echter geruime tijd daarvoor door Fritz2 was ontdekt. Het grappige was, dat de hele variant en ook 24. Tc5!! in het NIC-Jaarboek 28 door Rini Kuijf was aangegeven. Dat boek was ook al in Biel verkrijgbaar, maar was blijkbaar aan de aandacht van de jonge Armeniër ontsnapt. Een ongelukkige samenloop van omstandigheden, waar Piket zijn voordeel mee deed.

Piket-Nalbandian.
1.d4 d5 2.c4 c6 3.Pc3 Pf6 4.Pf3 e6 5.Lg5 dxc4 6.e4 b5 7.e5 h6 8.Lh4 g5 9.Pxg5 hxg5 10.Lxg5 Pbd7.
Deze hele zettenreeks staat bekend als de Botwinnik-variant van het Half Slavisch. De laatste tijd was hij weer erg populair, maar als de voortekenen niet bedriegen zal die populariteit niet van lange duur zijn. 11.exf6 Lb7 12.g3 c513.d5 Db6 14.Lg2 0-0-0 15.0-0 b4 16.Pa4 Db5 17.a3 Pb8 18.axb4 exb4 19.Dg4 Lxd5 20.Tfcl Pc6 21.Lxd5 Txd5 22.Txc4 Kd7 23.Td1 Pe5 Misschien is het voor sommigen' verrassend, maar dit is nog allemaal theorie, althans voor de kenners die hun literatuur bijhouden.
 

 

 
24. Tc5!!!
Een fantastische zet, waarmee wit een voordelig eindspel afdwingt. Geen wonder, dat zwart de zet over het hoofd zag. Openingsboeken stonden tot voor kort vol dergelijke tactische fouten. Elke vlijtige schaakstudent kon een waslijstje aanleggen. De openingsboeken van de toekomst zullen ongetwijfeld door de computer gecontroleerd worden, waarmee tevens een deel van de charme van het schaakspel zal verdwijnen. Beroemd is een analyse van Boleslavsky, waarin hij de zwarte stelling in een bepaalde variant van het Grünfeld-indisch aanbeval. Hij had overzien, dat zwart geforceerd in twee zetten mat ging. Zulke blunders behoren helaas tot het verleden. 24…. Pxg4 Een betere zet is er niet. 25.Tdxd5+ exd5 26.Txb5 Pxh2 27.Kg2 Pg4 28.Txd5+ Ke6 29.Td8 Th2+ 30.Kf3 Kf5 31.Le3 Lh6 32.Lxa7 Lg5 33.Tb8 Pe5+ 34.Ke2 Pc6 35.Tb5+ Ke6 36.Pc5+ Kd5 37.Pd3+ Ke4 38.Txg5 Pxa7 39.Pxb4 Zwart geeft op.

Verliezen is niet prettig, maar de zwartspeler zal zich wel helemaal beroerd hebben gevoeld, toen hij er achter kwam door een computer te zijn verslagen. In Megabyte, een tijdschrift voor computerschaak en andere intelligente computerspelen, wordt in elk nummer een beroemde partij door een aantal computers 'nagespeeld', waarbij soms verrassende ontdekkingen worden gedaan. Wel is duidelijk, dat de beste machines nog lang niet op het niveau van de topschakers staan.

Ook de beroemde partij Karpov-Kasparov uit Linares werd onder de loep genomen.
Karpov,Anatoly - Kasparov,Garry, Linares, 1993

1.d4 Pf6 2.c4 g6 3.Pc3 Lg7 4.e4 d6 5.f3 0–0 6.Le3 e5 7.Pge2 c6 8.Dd2 Pbd7 9.Td1 a6 10.dxe5 Pxe5 11.b3 b5 12.cxb5 axb5 13.Dxd6 Pfd7 14.f4 b4 15.Pb1 Pg4 16.Ld4 Lxd4 17.Dxd4 Txa2 18.h3 c5 19.Dg1 Pgf6 20.e5 Pe4 21.h4 c4 22.Pc1 c3 23.Pxa2 c2 24.Dd4 cxd1D+ 25.Kxd1 Pdc5 26.Dxd8 Txd8+ 27.Kc2 Pf2 0–1

Vijf computers deden aan de 'wedstrijd' mee. Mchess Pro, Chess Genius, Gideon Pro, Fritz2 en de King 2. De machines werden ingeschakeld van zet 9 af. Ze moesten Kasparovs zetten raden. Gideon Pro had de meeste zetten goed, 14! Een prima score, maar de meest opzienbarende zetten als 21.... c4 en 22.... c3 had geen van de machines juist geraden. Verrassend was, dat Chess Genius, volgens velen de sterkste op dit moment, slechts 8 van de 19 zetten goed had. Kasparov was vooral trots op zijn 22e zet, die hij van twee uitroeptekens voorzag in zijn analyses in New in Chess. Maar Chess Genius, Gideon en de King dachten er anders over. Zij gaven de voorkeur aan 22. .. Tb2!! Na die zet is wits stelling inderdaad rijp voor opgave. Ook na zeer lang nadenken kwamen de apparaten tot geen andere zet en steeg de waardering voor hun vondst. Een kleine smet op Kasparovs meesterwerk.

Een computer kan een menselijke tegenstander niet vervangen. Het gaat tamelijk snel vervelen om tegen een emotieloos apparaat te spelen! Tot voor kort leek het alsof je een eindeloze match speelde tegen steeds dezelfde tegenstander, die steeds dezelfde openingen speelde en steeds in hetzelfde valletje trapte. Maar daar is verandering in gekomen! De programmeurs van de allernieuwste apparaten hebben een zeer interessante optie ingebouwd. Je kan nu van tevoren ingeven volgens welke stijl je wilt spelen. Vlijmscherp met allerlei gambieten of zuiver positioneel en allerlei mogelijkheden daar tussenin. Bovendien is het mogelijk modules aan te schaffen met de modernste openingstheorie!

Een grote vooruitgang is het gebruik van zogenaamde hashtables of transpositietabellen. Computers met een groot geheugen kunnen daar een deel van gebruiken om eenmaal gemaakte berekeningen tijdelijk op te slaan. Dat spaart veel tijd, waardoor de computer dieper kan rekenen. Een computer speelt beter, naarmate zijn geheugen groter is en zijn processor sneller: Het aantal schakers dat stelt dat de computer nooit de sterkte van de wereldkampioen zou kunnen bereiken, wordt steeds kleiner!