Retour                 J.J. van den Ende, notaris, schaker, eindspelcomponist.     PZC 19-7-2002

 

Op 9 juli overleed te Zierikzee notaris J.J. van den Ende. Hij zou op 6 augustus a.s.100 jaar zijn geworden. Van den Ende bekleedde tal van maatschappelijke functies, waarvoor hij als erkenning in 1986 tot Ridder in de Orde van Oranje Nassau werd benoemd. Als voorzitter van de Zierikzeese schaakclub was hij nauw betrokken bij de organisatie van enkele belangrijke schaaktoernooien in Zierikzee, o.a. het kampioenschap van Nederland in 1969.  Internationale bekendheid verwierf hij met name door zijn prachtige eindspelstudies en, voor de tweede wereldoorlog al,  zijn redacteurschap van Het Tijdschrift van de Koninklijke Nederlandse Schaakbond, waarin hij de sectie eindspelstudies voor zijn rekening nam. Toen Keres in 1958 een simultaanseance kwam geven in Vlissingen, vroeg hij of Van den Ende er ook bij was. Dat was niet het geval, maar het tekent wel de grootheid van de Zierikzeese notaris.
Ook in het partijschaak was hij een geduchte tegenstander, een van de sterkste spelers die onze provincie heeft voortgebracht. Hij werd zes keer kampioen van de Zeeuwse Schaakbond en heeft tientallen jaren zijn stempel op het Zeeuwse schaak gedrukt, als speler, organisator en bestuurslid. Tijdens het spel straalde een grote rust van hem uit. Hij was moeilijk van zijn stuk te brengen, taai en vasthoudend tot op hoge leeftijd en een aangename tegenstander. Het Zeeuwse schaak heeft veel aan hem te danken. Van den Ende speelde veel mooie partijen. Over het algemeen waren het geen spetterende aanvalspartijen met gambieten en offers, maar heel gedegen van opzet en uitwerking, in de stijl van Karpov.
De volgende partij is een mooi voorbeeld van zijn kwaliteiten. Hij werd gespeeld in een wedstrijd Vlissingen A - DD Den Haag in 1970. In het beroemde Vlissingen A uit die tijd waren alle Zeeuwse topspelers samengebracht. Het team bracht het tot de eerste klasse van de KNSB.

J.J. Lindner - J.J. Van den Ende

1.b4 Door Tartakower in 1924 geďntroduceerd in het supertoernooi van New York. Hij noemde het schertsend 'de Orang Oetan opening'. De Sovjets, die het liefst alle openingen en uitvindingen zouden hebben geannexeerd, gaven het systeem later de naam 'Sokolski Opening' naar een van hun meesters, die er een boek over schreef.  1... e5 2.Lb2 f6!  Veel gespeeld wordt tegenwoordig 2...  Lxb4 3.Lxe5 Pf6 en zwart heeft weinig te vrezen, maar de opstelling die Van den Ende kiest, is nog beter. 3.b5 d5! 4.e3 Le6! 5.Pf3 Ld6 6.d4  Met deze zet blokkeert wit het centrum. Hij hoopt met c2-c4-c5 zaken te kunnen doen, maar laat de koningsvleugel aan zijn tegenstander. Dat is natuurlijk een welbewuste keuze. Met een Van den Ende achter de zwarte stukken is het echter een riskante strategie.  6...  e4 7.Pfd2 Pe7 8.c4 c6! 9.Pc3 f5! 10.g3  Om f5-f4 definitief uit te schakelen... . denkt hij. 10... 0–0 11.Db3 Pd7 12.a4 Lf7 13.c5 Lc7 14.Le2 La5! Uitstekend gespeeld. Wit moet nu moeite doen om deze lastige loper uit te schakelen. Ondertussen bouwt zwart verder aan de versterking van zijn stelling. 15.La3 Te8 16.Lb4 Lxb4 17.Dxb4 b6! De lange rokade wordt wit nu onmogelijk gemaakt. 18.Pb3 Beter was 18.0–0 met slechts gering voordeel voor zwart, maar het is begrijpelijk dat wit daar gezien de verzwakking met g3 voor terugdeinsde. 18... bxc5 19.dxc5 Pe5! Zwart heeft uitstekend gezien, dat de gedekte vrijpion die wit nu op b6 krijgt, weinig schade kan aanrichten. 20.b6 Lh5!

Een voor wit buitengewoon lastige zet. Hij kan niet slaan op h5 wegens het 'familieschaak' 21... Pd3+, maar door het ruilen van de lopers ontstaan grote witte gaten in de stelling, waar de zwarte paarden dankbaar in springen. 21.a5 Lxe2 22.Kxe2 Pd3 23.Dd4 f4!! 24.g4 Na 24.gxf4 Pf5 25.Da4 Df6 wordt de zwarte aanval op de onbeschermde koning te sterk. 24... Dc8! Weer een zeer slimme zet, die zowel a6 als g4 in het vizier neemt. 25.Thg1 Da6 26.Kd2 Tf8 Tenslotte dringt zwart met een toren de f-lijn binnen. De partij is strategisch beslist.  27.Pd1 Pg6 28.Kc3 Pge5 29.Pd2 Tae8 30.Kc2 fxe3 31.fxe3 Tf3 32.Pc3 Tf2

 

 

Met subliem positiespel heeft Van den Ende zijn tegenstander overspeeld. Wit probeert nog een wanhoopsactie. 33.Pxd5 Txd2+! Met stukwinst. De toren kan niet genomen worden wegens 34... Pf3+ met damewinst.

34.Kc3 Pxc5!!  Nog een mooie zet. 35.Pc7  Of 35.Dxd2 Dc4+ 36.Kb2 Db3+ 37.Kc1 Ped3+; 35.Dxc5 Dd3+ 36.Kb4 Tb2+ 37.Ka4 Db3 mat. 35... Txd4 36.Pxa6 Td3+  Wit gaf het op. Hij komt twee stukken achter. Van den Ende was al 67 toen hij deze fraaie partij speelde. Schaken houdt je jong tot op hoge leeftijd!

( Anno 2008. Bij het naspelen kom ik weer onder de indruk van deze geweldige partij. Van de Ende was in zijn beste dagen van meesterniveau.)

 

Met de volgende studie won Van den Ende in het prestigieuze Havasi- herdenkingstoernooi in 1964, uitgeschreven door de Hongaarse Schaakbond, de eerste prijs. Het is een lastige studie, niet alleen om op te lossen, maar vooral om te maken. De opgave luidt: wit speelt en maakt remise.

 

 

1.e7! Zwart moet nemen, anders wordt hij door de rondspringende paarden overweldigd. 1…Dxe7 2.Ph6+ Kh8 3.Le5+! Lf6 4.Lxf6+ Dxf6 5.Pd6 Db2 6.Pdf5!!  Nu is de kritieke stelling ontstaan. Als zwart er in slaagt de witte koning pat te zetten, dan moet een paard wijken en ontsnapt de zwarte koning met winst.  6…Db6  De andere variant is 6... Dxa2+ 7.Kb5 Dc2 8.Kb6 Dc4 9.Kb7 Dc5 10.Kb8 Dc6 11.Pf7+ Kg8 12.Pe7+ Kxf7 13.Pxc6 h5 14.Pd4 h4 15.Pf5 h3 16.Pd6+ Kg6 17.Pxe4 h2 18.Pf2 Kg5 19.e4 Kf4 20.e5 Kxe5 (20... Kf3 21.Ph1 Kg2 22.e6 Kxh1 23.e7) 21.Pg4+ en het wordt eveneens remise.

7.a3 Db2 8.Ka5 Db7 9.a4 Db3 10.Ka6 Db8 11.a5 Db4 12.Ka7 Db5 13.Ka8  Zwart kan geen vooruitgang boeken. Remise.

Hoewel het eindspel Van den Endes grote liefde was, heeft hij ook problemen gemaakt. Het volgende probleem dateert uit 1975 en is een helpmat-probleem. Zwart is aan zet en helpt wit hem in 4 zetten mat te zetten.

 

 

1.a1L!! La4 2.Lf5 Le3 3.Ke4 Kd2 4.Le5 Lc6 Mat. Een prachtige slotstelling.