De koning is een sterk stuk.                                                                     PZC 7-2-2003

In de 19e eeuw zei Steinitz: De koning is een sterk stuk. Hij probeerde dat te bewijzen met zeer riskante openingen, waarmee hij zijn eigen koning in gevaar bracht. Hij lokte aanvallen op de koning uit en weerlegde die als ze ongemotiveerd waren. Dat was in die tijd een nieuwe en revolutionaire strategie. Tegenwoordig is men wel wat voorzichtiger, maar soms komt het toch voor dat de koning een beslissende rol speelt bij een aanval. Waarschijnlijk de meest beroemde partij waarin dat gebeurde was de volgende.

Nigel Short - Jan Timman. Tilburg 1991.

1.e4 Pf6 2.e5 Pd5 3.d4 d6 4.Pf3 g6 5.Lc4 Pb6 6.Lb3 Lg7 7.De2 Pc6 8.0-0 0-0 9.h3! a5 10.a4 dxe5 11.dxe5 Pd4 12.Pxd4 Dxd4 13.Te1 Zwart is er in geslaagd de druk op zijn stelling wat te verlichten, maar waar moet de loper van c8 naar toe? 13...e6 14.Pd2 Pd5 15.Pf3 Dc5 16.De4 Db4 17.Lc4 Pb6 18.b3!  Een briljante zet. Wit laat toe, dat zijn pionnenformatie verminkt wordt om de dames op het bord te houden. Veel grootmeesters zouden  18.Ld3 Dxe4 19.Lxe4 hebben gespeeld.  18...Pxc4 19.bxc4 Te8 20.Td1 Dc5 21.Dh4! b6 21...Lxe5 22.La3 kost zwart een stuk. 22.Le3 Dc6 Ook 22...Df8 23.Pg5 h6 24.Pe4 g5 25.Lxg5 hxg5 26.Dxg5 leidt tot een onweerstaanbare witte aanval. 23.Lh6 Lh8 24.Td8 Lb7 25.Tad1 Lg7 Niet beter is 25...Lxe5 26.Txa8 Lxa8 27.Td8 Ld6 28.Txd6 Dxd6 29.Df6 en mat. 26.T8d7 Tf8 Of 26...De4 27.Txf7 Dxh4 28.Txg7+ Kh8 29.Pxh4 en wit staat een stuk voor.27.Lxg7 Kxg7 28.T1d4 Tae8 29.Df6+ Kg8 30.h4  Wit heeft de zwarte stelling u volledig in de houdgreep.  30...h5 31.Kh2!!  De eerste stap van een fantastische koningsreis.  31...Tc8  Na 31...Lc8 volgt schitterend 32.g4!! Lxd7 33.gxh5 Kh7 (33...gxh5 34.Dg5+ Kh7 35.Dxh5+ Kg7 36.Tg4 mat.) 34.Pg5+ Kh6 35.Pxf7+ Txf7 36.Dxg6 mat.  32.Kg3! Tce8 33.Kf4 Lc8 34.Kg5!!  

 

 

De prachtige slotstelling. Zwart gaf het op. De enige zet om het dreigende Kh6 te verhinderen is 34...Kh7, maar dan volgt 35.Dxg6+ Kh8 36.Dh6+ Kg8 37.Kf6!! en mat op de volgende zet. De witte koning als aanvalsstuk en dat op een vol bord!  

 

Een opmars van de koning komt natuurlijk vaker voor bij een positionele aanval. Een oude partij van de Zweedse held Ulf Andersson.

U. Andersson - M.Tempone. Buenos Aires, 1979.

1.c4 Pf6 2.Pc3 g6 3.Pf3 d5 4.cxd5 Pxd5 5.e4 Pxc3 6.dxc3! Dxd1+ 7.Kxd1  Is het werkelijk waar, dat zwart dit kan verliezen? Zeker, met een geniale positiespeler als Andersson achter de witte stukken gebeurt dat zelfs in 31 zetten.  7...c5 8.Le3 b6 9.a4 Pc6 10.Lb5 Ld7 11.Kc2 Lg7 12.Thd1 a6 13.Lc4 Lg4 14.h3 Lxf3 15.gxf3 0-0 16.f4 Ta7 17.e5 a5  Zwart wil geen rekening houden met de voortdurende dreiging a4-a5 en levert zich nu zonder slag of stoot uit aan de vijand.  18.Td2 e6 19.Tad1 Tc8 20.Kb3!  Weer speelt de koning de hoofdrol in de slotfase.  20...Lf8 21.Lb5 Tcc7 22.Lxc6 Txc6 23.Kc4! Le7 24.Td7 Tcc7 25.Txc7 Txc7 26.Kb5

 

 

26... Tc8 27.Td7 Kf8 28.Kxb6 Ke8 29.Tb7 Ld8+ 30.Kb5 c4 31.Lc5  Zwart gaf het op. Een verbazingwekkende, gemakkelijke te begrijpen en lichtvoetige partij. Het is slechts weinigen gegeven om op zon manier partijen te winnen.  

 

In de volgende partij is de koningsmars nog spectaculairder.

K. Kiik - G.Kaidanov. Norilsk,

1987 1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lb5 a6 4.La4 Pf6 5.Pc3 Lc5 6.d3 d6 7.Le3 b5 8.Lb3 Pd4 9.Lxd4 exd4 10.Pd5 c6 11.Pxf6+ Dxf6  Ook een simpele opening. Nu is het wit, die aan het kortste eind trekt.  12.Pd2 Lb4! 13.0-0 Df4 14.Pf3 Lg4 15.h3 h5!  Het is duidelijk, dat zwart al beter staat. Slaan op g4 komt voor wit natuurlijk niet in aanmerking. Dan wordt hij via de h-lijn matgezet.  16.Dc1 Dxc1 17.Tfxc1 Lxf3 18.gxf3  Ongelijke lopers, dat is toch potremise?   18...Ld2 19.Td1 Lf4  Nu is de witte koningsvleugel geblokkeerd. Maar hoe profiteer je daarvan?  20.a4 b4 21.a5 Ke7!  De koning zal weer een hoofdrol vervullen in een koningsaanval, net als bij Short Timman. 22.Ta4 Thb8 23.Lc4 Kf6! 24.Kf1 Ta7 25.Te1 Lh6 26.Ke2 Ke5! 27.Kf1 Kf4! 28.Ke2 Te7!!  

 

 

Misschien heeft wit gedacht, dat de zwarte torens aan de damevleugel gebonden waren wegens de zwakke pionnen op a6 en b4. Een fatale vergissing. 29.Kf1  Foutief was 29.Lxa6 wegens 29...d5! en de witte loper zit in de val. Deze klap komt wit niet meer te boven.  29...Kxf3 30.Lxa6 d5!  Nu volgt deze zet toch.  31.exd5 Txe1+ 32.Kxe1 Te8+ 33.Kf1 Te2!!  Deze prachtige en verrassende overval beslist nu snel.  34.Ta1 Txf2+ 35.Kg1 Tg2+ 36.Kh1 Le3  Wit gaf het op. Tegen Kg3 en Th2 is geen verweer.

Een juweeltje. Grigory Kaidanov, van oorsprong een Rus,  woont nu al jaren in de Verenigde Staten. Wie van originele en verrassende partijen houdt, of de inspiratie een beetje kwijt is, wordt aangeraden zijn partijen eens na te spelen.