Jam Smeets op weg naar de top.                                                                          PZC 12-02-2005
 

De weg van een schaakspeler naar de top gaat met vallen en opstaan. Het is geen gelijkmatige ontwikkeling. Soms zijn er tijdenlang geen vorderingen te zien of is er zelfs sprake van een achteruitgang. Belangrijk is dat een speler met tegenslagen weet om te gaan, dat hij niet in de put gaat zitten en in zichzelf blijft geloven. Slechts als men de fouten bij zichzelf heeft onderkend en een methode heeft gevonden om ze weg te werken, kan de weg omhoog weer worden ingeslagen. Dat alles is natuurlijk vanzelfsprekend. Toch is het buitengewoon moeilijk om met volle energie de hand aan de ploeg te slaan. Daar is een sterke mentaliteit voor nodig. Een probleem is dat het erg moeilijk is om de eigen fouten te zien. Belangrijk is, dat een speler de openingen speelt die met zijn temperament overeenkomen. Meestal ziet een buitenstaander dat eerder dan de speler zelf. Een gewetensvolle en ervaren trainer kan dan nuttig werk doen. Ook een verkeerde manier van spelen kan het succes in de weg staan. Agressieve spelers zijn moeilijk in te tomen, maar soms is het nodig om gas terug te nemen en saaie zetten te doen. Bijvoorbeeld om een klein materieel overwicht in een lang en saai eindspel tot winst te voeren.

Natuurlijk spelen allerlei psychologische factoren een rol. Steinitz mag dan ooit gezegd hebben, dat de tegenstander voor hem net zo goed een machine kon zijn, tegenwoordig denkt men daar toch wat anders over. Men moet de openingen en de spelstijl afstemmen op de tegenstander. Iemand, die dat als geen ander kon, was Botwinnik, de wereldkampioen van 1948 tot 1963. Ook Lasker was daar een kei in. Heel vaak verloor hij de eerste keer van spelers, die hij nog nooit gezien had, maar die daarna geen partij meer van hem konden winnen.
Ook tijdens een toernooi of match is het mogelijk om van de tegenstander te leren. Er zijn voorbeelden te over van spelers, die dat tot een onderdeel van hun strategie hebben gemaakt. Kasparov heeft daar een belangrijk deel van zijn succes aan te danken. Minstens zo belangrijk is hoe men een nederlaag verwerkt. Soms werkt een nederlaag rondenlang na. Het is absoluut nodig zich daar tegen te wapenen.
In het jongste Corus toernooi bewees onze jonge landgenoot Jan Smeets in de B groep uit het goed hout gesneden te zijn. Nederlagen lijken hem slechts te stimuleren. Halverwege het toernooi verloor hij een loodzware partij van 95 zetten van de Deense grootmeester Nielsen. Een ronde daarna moest hij tot het uiterste gaan om Karjakin, het wonderkind uit de Oekra´ne, van zich af te houden. Daarna scoorde hij  uit de laatste zes ronden niet minder dan vijf punten, waarmee hij een fraai gedeelde tweede plaats achter Karjakin bereikte. Een echte opsteker voor het Nederlandse schaak! In de 13e en laatste ronde kwam de klap op de vuurpijl:

Mamedyarov  - Smeets 

1.c4 c6 2.e4 d5 3.exd5 cxd5 4.d4 Pf6 5.Pc3 Pc6 6.Lg5 dxc4 7.Lxc4 Een pionoffer, dat de oude variant 7.d5 Pe5 8.Dd4 Pd3 9.Lxd3 (Botwinnik-Flohr 1933) heeft verdrongen. Het leidt tot grote verwikkelingen. 7...Dxd4 8.Dxd4 Pxd4 9.0-0-0 e5 10.f4 Lg4 11.Pf3 Pxf3 12.gxf3 Lxf3 13.fxe5 Lxh1 14.exf6 h6 Een verbetering of een poging daartoe. Bekend was een partij Grischuk - Barejev, waarin volgde 14...Tc8 15.Te1+ Kd7 16.Td1+ en die in een overwinning voor wit eindigde. 15.Te1+ Kd7 16.Td1+ Ke8 17.Lh4 Tc8 8.Le2?! g5 ! 19.Lg3 Le4 20.Lg4 Txc3+! Natuurlijk. Het witte paard is veel te gevaarlijk en zo kan zwart zijn stukken beter ontwikkelen. 21.bxc3 La3+ 22.Kd2 h5 23.Ke3 Lc2 24.Ld7+ Kf8 25.Td5 Lc1+ 26.Kd4 De zwarte stelling kraakt in zijn voegen, maar begeeft niet! 26...Kg8 27.Le8 h4 28.Le5 Lg6 Zwart werkt zich tenslotte  uit de nesten en krijgt zelfs het beste spel. 29.Td7 h3

 

30.Lg3 Lf4 Plotseling staan de witte stukken op d7 en e8 niet zo lekker meer. 31.Txb7 Lxg3 32.hxg3 h2 33.Lc6 Th3! Eindelijk komt deze toren in actie en het is meteen beslissend ook. Niet goed was ook 33...h1D 34.Tb8+ Kh7 35.Txh8+ Kxh8 36.Lxh1 en wit wint. 34.Lh1 Txg3 35.Tb8+ Kh7 36.Tb2 Th3 37.c4 Lf5 38.c5 Kg6 39.c6 Kxf6 40.Tf2 Kg6 41.c7 Th8 42.Ke5 f6+ 43.Kd6 g4 44.Kc6 Kg5 45.Td2 g3 46.Td8 Th4 47.Kc5 Th7 48.Kc6 Kf4 49.Te8 Lh3 50.Te4+ Kg5 51.Te2 Th8 52.Kb7 Kf4 53.Te4+ Kf5 54.Te2 g2! Nog een leuk einde. 55.Tf2+ Ke5 56.Txg2 Lxg2+ 57.Lxg2 Kf4 Zwart gaf het op. Na 58.c8D Txc8 59.Kxc8 Kg3 60.Ld5 f5 loopt een van de zwarte pionnen naar dame. Een buitengewoon spannende partij, waarin onze jonge landgenoot zich geweldig heeft geweerd.