Hoe lang duurt een schaakpartij?
 

Hoe lang kan een schaakpartij (in zetten) maximaal duren? Daarbij moet rekening gehouden worden met de 50 zettenregel: Een partij is remise, als er door beide partijen 50 zetten zijn gedaan zonder pionzet of zonder dat er een slagzet heeft plaats gevonden. Beide partijen doen de uiterste moeite om de partij zo lang mogelijk te rekken. Dat is het scenario van de volgende spannende film. Wit en zwart kunnen elk maximaal 48 pionzetten doen. Van deze 96 zetten moeten er 8 slagzetten zijn, daar de pionnen elkaar anders niet kunnen passeren. Dat is niet zo eenvoudig te zien, maar met een beetje inspanning moet dat lukken. De overgebleven 6 stukken (de koningen tellen niet mee) en de 16 door promotie ontstane stukken worden in het verdere verloop van de partij geslagen. Tenslotte zijn alleen de twee koningen nog over. In totaal biedt zich 96+6+16 =118 keer de gelegenheid aan om de 50 zettenperiode te onderbreken voor de remise een feit is. Hieruit volgt, dat de maximale lengte 118x50zetten=5900 zetten is. 

Een slimme vogel (Dawson) heeft erop gewezen, dat er twee zetten verloren moeten gaan en dat de juiste oplossing is 5898 zetten. Om dat duidelijk te maken laten we eerst de zwarte pionnen opmarcheren als 50e, 100e , 150e enz. zet. Daarbij spelen we zo, dat de witte pionnen ongehinderd naar de 8e rij kunnen doorlopen, ook met tussenpozen van 50 zetten. Als slagobjecten dienen de beide witte paarden. Na 28 zwarte pionzetten, d.w.z. na de 1400e zet van zwart staat zoiets als de volgende stelling op het bord:

Verder kunnen de zwarte pionnen niet oprukken zonder schade aan te richten, zodat wit nu aan de beurt is om met zijn pionnen te spelen (Dawson’s verlies van 1 zet). Als 1450e zet volgt b.v.: a2-a3. Deze a-pion slaat op de b-lijn, de b-, c- en d-pion gebruiken de c-lijn om op te marcheren.

Het zelfde procédé vindt plaats aan de andere kant. Dat kost zwart 6 stukken. Na 48 witte  pionzetten, d.w.z. na de 3800e partijzet, zijn alle witte pionnen gepromoveerd. Met de 3850e witte zet wordt het laatste zwarte stuk geslagen (niet de koning!). Nu gaat de plicht om met de pionnen te spelen over op zwart (verlies van de 2e zet). Na 20 zwarte pionzetten (van de diagramstelling uit, tel maar na), d.w.z. met de 4849e zwarte zet  zijn ook die pionnen allemaal gepromoveerd.

Door slaan van de nog aanwezige 13 witte stukken, wordt de 5499e zet bereikt. Nu is de witte koning als het enige witte stuk nog overgebleven. Na de 5849e witte zet is een stelling bereikt waarin nog slechts de witte koning, de zwarte koning en een zwarte dame of toren op het bord staan. Een loper of paard komt  niet in aanmerking, omdat het dan al eerder remise is (geen matpotentieel).

50 zetten daarna volgt dan 5899. K slaat stuk of een andere koningszet. Er zijn dus twee zetten verloren gegaan, maar er is er ook een gewonnen. De truc om dat te bereiken is, dat de witte pionnen aaneengesloten zonder onderbreking konden doorlopen en het zwarte oprukken in twee fases moesten worden verdeeld.

Snapt U? Een eitje toch?

 (Met dank aan de heren Fabel, Riihimaa en Bonsdorff.)

Er is nog heel wat meer over te vertellen en uit te leggen, dat staat allemaal en veel meer in Schach und Zahl van genoemde heren. Het is een boek uit 1966, maar toch nog wel ergens te bemachtigen.