Terug                                                 Patzetten                                          PZC 13-10-1994

 

Over de kwaliteit van schaakpartijen kan men het over het algemeen wel eens worden. Goede zetten zijn min of meer meetbaar. De toekomstige schaakcomputers zullen met mathematische nauwkeurigheid het niveau van de zetten en dus van de partij kunnen vaststellen. Maar over de schoonheid van schaakpartijen bestaan bijna net zoveel meningen als mensen.

De eerste schoonheidsprijs voor een schaakpartij dateert uit 1876. toen Bird voor zijn partij tegen Mason in het toernooi van Philadelphia een zilveren schaal in ontvangst mocht nemen. Bijna onveranderd worden sindsdien de schoonheidsprijzen toegekend aan partijen met verrassende en spectaculaire combinaties. De kwaliteit van de partijen is niet het belangrijkste. Maar zijn combinatiepartijen ook de mooiste partijen? Daar valt over te twisten. Kan een perfecte positiepartij niet evengoed een schoonheidsgevoel opwekken? Dat een combinatiepartij mooier zou zijn dan een positiepartij, is eigenlijk een romantisch vooroordeel en spruit voort uit een gebrek aan kennis van het spel. Beter zou men een prijs kunnen toekennen aan partijen, die uniek zijn, waarin een zeldzame strategie tot een succesvol einde wordt gebracht. Zeldzame postzegels zijn ook duurder dan algemeen voorkomende!

Zeer weinig komen partijen voor, die besloten worden met zetdwang in een middenspelsituatie. De verliezende partij kan geen zet meer doen zonder te verliezen. Hoe meer stukken er op het bord staan, hoe groter de esthetische schok. De speler, die als geen ander dit ideaalschaak heeft nagestreefd, maar zelden bereikte, was dr Siegbert Tarrasch, de grote Duitse leermeester (1862-1934). Zijn 'Pattsetzungsstil' werd veel bewonderd, maar weinig nagevolgd.

 

Een klassiek voorbeeld van zo'n partij is de volgende, die werd gespeeld in het interzonale toernooi van Gothenburg in 1955, waar Bronstein zijn grootste toernooioverwinning behaalde.

Paul Keres-Oscar Panno, Gotenburg 1955.

1.e4 c5 2.Pf3 d6 3.d4 cxd4  4.Pxd4 Pf6  5.Pc3 a6  6.Lg5 e6  7.f4 Db6  8.Dd2 Pc6 Sinds Fischer de vergiftigde pion op b2 toch sloeg (FischerBilek, Stochholm 1961) is een lawine van partijen en analyses losgebarsten, die nog steeds niet is uitgewoed. Zo is Timman herhaaldelijk, zowel met wit als met zwart, met de variant geconfronteerd. 9.0-0-0 Dxd4  10.Dxd4 Pxd4  11.Txd4 Pd7  12. Le2 h6  13.h4 g5  14.fxg5 Pe5  15.Pa4 Le7  16.Pb6 Tb8  17.Lg3 hxg5  18.Thd1 f6 Dit soort partijen is zo logisch van opbouw en uitwerking, dat commentaar eigenlijk niet nodig is. Het enige wat wit hoeft te doen is elke zwarte ontsnappingspoging al bij voorbaat de kop in te drukken. 19.c4! 0-0  20.T4d2 f5  21.c5 f4  22.cxd6 Lxd6  23.Txd6 fxg3  24.hxg3 Tf7  25.Kb1 Tc7  26.Td8+ Kg7  27.Tcl Pc6 28.e5 Kg6  29.Ld3+ Kf7  30.Th8 Ke7  31.Lg6!!

 

 

 

Zwart gaf het op. Een unieke slotstelling na slechts 31 zetten! Het zal geen verrassing zijn, dat grootmeesters het als zeer vernederend ervaren zo te moeten verliezen.

 

De grootste 'platzetter' was natuurlijk wereldkampioen Petrosjan. De volgende partij mag beschouwd worden als een van de mooiste partij in dit genre, die ooit gespeeld is.

J. Averbach T.Petrosian. Tbilisi, 1959

1.e4 c5 2.Pf3 d6 3.d4 cxd4 4.Pxd4 Pf6 5.Pc3 a6 6.Le2 e5 7.Pb3 Le7 8.00 00 9.Lg5 Le6 10.Lxf6 Lxf6 11.Pd5 Pd7 12.Dd3 Tc8 13.c3 Lg5 14.Tad1 Kh8 15.Lf3 g6 16.Pe3 Tc6 17.Tfe1 Pf6 18.De2 b5 19.Ta1 Db6 20.Pd2 a5 21.Pdf1 Tfc8 22.a3 b4 23.cxb4 axb4 24.a4 Da7 25.Ted1 Ta6 26.Td3 b3 27.a5 Tcc6 28.Dd1 Dc7 29.Pd5 Lxd5 30.exd5 Tc5 31.Txb3 Taxa5 32.Txa5 Txa5 33.Tc3 Db6 34.Tb3 Da7 35.Tb4 Kg7 36.h4 Lh6 37.b3 Wit bezwijkt onder de toenemende druk. Met 38 g3 zou hij zich hardnekkiger maar ongetwijfeld vergeefs te weer hebben kunnen stellen. 37 Ta2 38.De1 Da5 39.Db1 Ta1 40.Tb5 Dc3 !!

 

 

 

Wit geeft het op. Een geniale partij van deze te snel vergeten geniale schaker. Een partij als een natuurgebeuren en van een onnavolgbare wetmatigheid. Jonge spelers, die iets meer van het positiespel willen begrijpen, zouden partijen van Petrosjan moeten bestuderen.