Terug                                                        Originaliteit                                  PZC 12-11-99

 

In schaaktijdschriften en op internet woedt de discussie over de beste schaakpartij van de eeuw. Iedere schaker heeft natuurlijk zijn eigen favoriete partijen.  Ook over de meest originele en curieuze schaakpartijen van alle tijden  lopen de meningen ver uiteen. De vraag wie de meest originele schaker is geweest, is ook niet gemakkelijk te beantwoorden. Een sterke kandidaat is ongetwijfeld David Bronstein. Niet in de eerste plaats om zijn vele unieke combinaties, maar vooral om zijn verrassende strategische vondsten en partijen. Bronstein was niet zo erg gezien bij de schaakbonzen van zijn land, omdat ze bang waren, dat zijn lust tot experimenteren punten zou kosten en de eer van het vaderland zou kunnen schaden. Dat gold heel sterk in landenwedstrijden. In gewone toernooien kon Bronstein meer  zijn gang gaan. Een voorbeeld.

Bronstein-Zaitsev. Berlijn  1968

1. e4 c5 2. Pc3 e6 3. Pf3 Pc6 4. Lb5 Pd4 5. Ld3 Volgens strategen van het oude stempel is dit natuurlijk altijd een slechte zet. De loper van c1 wordt voor lange tijd buitenspel gezet. Maar elk nadeel heeft zijn voordeel, aldus J. Cruijff.  5 Pxf3+ 6. Dxf3 Ld6 Zwart wil niet achterblijven in originaliteit, maar zal die dapperheid tenslotte toch moeten bezuren. 7. De3 e5 8. Pb5 De7 9. b4! Een soort pionoffer, dat dertig jaar geleden nog niet tot het tactische arsenaal van alle grootmeesters behoorde. Bronstein was de eerste topspeler die het regelmatig toepaste. 9 cxb4 10. Dg3 Lb8 11. Dxg7 Df6 12. Dxf6 Pxf6 13. a3 d5 14. f3 Tg8 15. g3 Lh3 16. exd5 Lg2 17. Tg1 Lxf3  Zwart lijkt zich aardig hersteld te hebben, maar schijn bedriegt.

18. d6! bxa3 19. Tf1 e4 20. Le2 Tg5 21. c4 a6 22. Txa3 Lxe2 23. Kxe2 Pd7 24. d4 exd3ep+ 25. Kxd3 Tc5 26. Lf4 f6 27. Kd4 b6 28. Te1+ Kd8 29. Te6

 

 

29. Pe5 Zwart zit volkomen in de tang. Hij probeert zich met een combinatie los te werken. 30. Lxe5 fxe5+ 31. Txe5 Txc4+ Daar heeft zwart op gerekend. Wit  mag de toren niet nemen wegens 32 axb5+ 33.Kb3 Txa3+ 34.Kxa3 Lxd6+ en zwart wint. 32. Kd5! Tc5+ 33. Ke6 Txe5+ 34. Kxe5 Kd7 35. Kd5 Nu is zwart in tempodwang. Hij kan alleen nog een paar zinloze pionzetten doen. 35. ... a5 36. Ta4 h5 37. Tf4

Zwart gaf het op. De witte koning dringt door naar e6, waarna de mataanval beslist.

Een kunstwerk, dat spot met alle regeltjes, die de schaakschoolmeesters hebben bedacht. De stukken worden niet netjes een voor een ontwikkeld. Er wordt herhaaldelijk in de opening met hetzelfde stuk gespeeld, het centrum heeft geen betekenis, er wordt niet netjes gerokeerd en de stukken blokkeren de eigen pionnen. Originaliteit tot in de finesses.

Als we het over Bronstein hebben en originele partijen, dan mag de partij Barendregt-Bronstein uit de landenwedstrijd in Hamburg 1965 niet ontbreken. Ditmaal is het niet Bronstein, maar zijn Zeeuwse tegenstander, die het vuurtje opstookt. Barendregt was de eerste Zeeuw, die de titel van internationaal schaakmeester verwierf,  in een tijd dat zo'n titel nog betekenis had.

Barendregt-Bronstein.
1. e4 e6 2. Pf3 d5 3. e5 c5 4. b4
Dit Franse gambiet is niet gemakkelijk te bestrijden. Bronstein kiest voor de solide weg.
4. cxb4 5. d4 Ld7 6. Ld3 Pe7 7. a3 Pbc6 8. axb4 Pxb4 9.
Le2 Pf5 10. c3 Pc6 11. h4 a6!
Zwart laat zijn onstuimige tegenstander rustig komen en hij komt! 12. g4 Pfe7 13. h5 h6 14. Ph4 Pa7 15. f4 Pec8 16. g5 Pb6 17. Ld3 Lb5 18. Lc2 Le7 19. Dg4 Dd7 20. f5

 

 

Wit heeft met heldenmoed zijn pionnen naar voren gegooid en naar het schijnt zwart ernstig in verlegenheid gebracht. Maar de zwarte stelling blijkt al spoedig onneembaar te zijn. De oorzaak is, dat wit niet in staat is om zijn aanval voldoende kracht te geven wegens gebrek aan zwaar materiaal. Opmerkelijk is, dat de zwarte stukken op de damevleugel ook een beetje voor spek en bonen erbij staan. Dat zal echter niet lang meer duren, want wits laatste zet stelt zwart in de gelegenheid om orde op zaken te stellen. Daartoe was nauwkeurige berekening vereist. 20. ... hxg5! 21. fxe6 Dxe6 22. Pf5 Kd7 23. Lxg5 f6 24. Lh4 Lf8 25. Pe3 Dxg4 26. Pxg4 Txh5 27. Lg6 Th8 28. exf6 gxf6 29. Pxf6+ Kc7 30. Pa3 Lc6 31. c4 Een wanhopige poging om het zieltogende vuurtje nog wat op te stoken. De zwarte stukken storten zich nu als wilde dieren op hun prooi. 31 Lb4+ 32. Kf2 dxc4 33. d5 Lc5+ 34. Ke1 Pxd5 35. Pe4 Lb4+ 36. Kf2 Taf8+ 37. Kg1 Pf4 38. Lg3 Thg8 Wit gaf het op. Een vermakelijke en verrukkelijke partij. Bronstein speelde hier zoals Mohammed Ali bokste.  Als de tegenstander vermoeid is van het onophoudelijk misslaan, volgt de knockout.

In de volgende partij doet Bronstein een van de meest curieuze zetten, die hij ooit gespeeld heeft.

Porreca-Bronstein. Belgrado 1954.

1. e4 c6 2. d4 d5 3. Pc3 dxe4 4. Pxe4 Lf5 5. Pg3 Lg6 6. h4 h6 7. Ph3 Lh7 8. Lc4 Pf6 9. Pf4 Pbd7 10. 0-0 Dc7 11. Te1 Lg8!!! Dit is ongetwijfeld een van die zetten, die de sovjetbonzen met angst en beven aanschouwden. De zet is trouwens volkomen logisch. Zwart versterkt e6 om een stukoffer aldaar bij voorbaat onmogelijk te maken. 12. Pd3 e6 13. Lf4 Ld6 14. Lxd6 Dxd6 15. Pf5 Df8 16. Df3 0-0-0 17. Pg3 Lh7! 18. a4 Lxd3!! De lotgevallen van deze loper maakt de partij tot wat hij is, een unicum! 19. Lxd3 Dd6 20. a5 a6 21. Ta3 g5 22. h5 Df4 23. De2 Kc7 24. c3 The8 25. Pe4 Pxe4 26. Dxe4 Dxe4 27. Lxe4 Pf6 28. Lf3 g4 29. Ld1 Tg8 30. Te5 Td5 31. Ta4 Tg5 32. Lb3 Tdxe5 33. dxe5 Pd7 34. Ld1 Pxe5 35. Te4 Txh5 36. Lxg4 Pxg4 37. Txg4 Txa5 38. Tg7 Tf5 39. g4 Tf6 40. Kg2 Kd6 41. Kg3 e5 42. Tg8 Kd5

Wit geeft op.