Combineren is knoeien                                                     PZC 7-5-1999  

Over de tactiek in het schaakspel zijn veel boeken geschreven. De schaakboekhandels (die bestaan!) zijn er mee volgestouwd. Het is ook een gemakkelijk onderwerp. In dit computertijdperk hoef je immers niet bang meer te zijn om een bok te schieten. Big Brother Schaakcomputer controleert alles! Dankzij de databanken is het ook niet moeilijk om een serie combinaties samen te stellen. Voor ongeveer vijftig gulden heb je al een verzameling van een miljoen partijen. Met een efficiënt zoekprogramma en wat oefening kun je daarin vinden wat je zoekt. Kurt Richter moest vijftig jaar geleden nog bergen werk verzetten om onderwerpen voor zijn boeken te vinden. Wat een computer nog niet goed kan, maar wat niet is kan nog komen, is het bedenken van een goede systematiek van de combinaties. Dat is ook niet eenvoudig, want soms komen de offers als het ware uit de lucht vallen. Een prachtig voorbeeld is de volgende partij. Hij komt niet voor in de 100 meest fantastische zetten van de eeuw, die de lezers van Tim Krabbé’s internet site hebben gekozen. Misschien was hij toch te onbekend.
Maric-Gligoric. Belgrado, 1962.
1. e4 c5 2. Pf3 d6 3. d4 cxd4 4. Pxd4 Pf6 5. Pc3 a6 6. Lg5 e6 7. f4 Db6 8. Dd2 Dxb2 9. Tb1 Da3 10. Lxf6 gxf6 11. Le2 Pc6 12. Pxc6 bxc6 13. 0-0 Da5 14. Kh1 Le7 5. f5 Wit slaat aan het combineren. Dat is hier zeer gevaarlijk, zoals zal blijken. 15… exf5 16. exf5 Lxf5 17. Lf3 0-0 18. Lxc6 Tac8 19. Lb7 Txc3 20. Txf5 Zover heeft de arme witspeler gerekend.

 

 

20. ... Tb3 !!! Een fantastische zet, een donderslag. Opeens blijkt wit een kleinigheidje vergeten te hebben, een luchtgaatje voor de koning. "Was ist der Mensch ohne Ventil?" placht Tarrasch in zulke gevallen te zeggen. Wit verliest groot materiaal en gaf het op.

 

Een fraai voorbeeld van een mislukt schijnofferoffer, gevolgd door een juist offer kwam voor in de volgende partij uit de competitiewedstrijd Middelburg- Overschie.
J. de Wolf- E. Brandenburg. Middelburg 1999.
1. d4 d5 2. Pf3 Pf6 3. c4 c6 4. g3 Lf5 5. Pc3 e6 6. Lg2 Ld6 7. 0-0 Pbd7 De witspeler is geen groot offeraar van nature, maar zo’n pionnetje op c4 wil hij nog wel eens in laten staan. Het risico om dan in het centrum onder de voet te worden gelopen durven de meeste zwartspelers niet aan. Wie meer wil weten over dit soort pionoffers kan terecht bij de partijen van de grote expert van het Catalaans opening Genna Sosonko. 8. Ph4 Lg6 9. Pxg6 hxg6 10. e4 dxe4 11. Pxe4 Pxe4 12. Lxe4 0-0 13. Lg2 e5! 14. dxe5 Pxe5 15. Db3 De7 Ondanks het scherpe openingsspel van wit lijkt de partij nu snel op een vreedzaam einde te zullen uitdraaien. In zulke stellingen is De Wolf echt een wolf in schaapskleren. Hij heeft een reputatie in het afstraffen van overmoedige tegenstanders. Dat wist de zwartspeler blijkbaar nog niet, want hij trekt op avontuur. 16. Le3 Pg4 17. Ld4 Pxh2 Dat ziet er toch prachtig uit? Wit kan niet op h2 nemen wegens Dh4+ en de loper op d4 gaat eraan. Met een paar meesterlijke zetten toont wit de ondeugdelijkheid aan van het zwarte offensief. 18. Tfe1! Dg5 19. c5! Lc7 20. Dxb7 Wit heeft zijn pion al terug, maar er volgt nog meer. 20… Tac8 21. Te4! f5 22. Th4 Pg4 In een ommezien heeft wit een aanvalsstelling opgebouwd. De oorzaak is gelegen in het feit, dat de inslag van het zwarte paard op h2 teveel tempi heeft gekost. Maar wie had dat op de 17^e zet kunnen voorzien? 23. Lxc6 Ph6 24. Ld5+ Kh7 25. Th2! Dd2 26. Le3 Dd3 27. Le6 f4 Zwart lanceert nog een  wanhoopsoffensiefje, dat op krasse wijze wordt weerlegd.

 

 

28. Txh6+!! Een prachtig en beslissend offer. Zwart kan niet terugnemen met de koning wegens de unieke ‘dameterugzet’ 29.Dh1+ Kg5 30.Dh4 mat. 28… gxh6 29. Lxf4! Dd8 Zwart is verloren. Van de levenslust van de zwarte dame (Dd8, De7, Dg5, Dd2, Dd3, Dd8) is niets meer over. 30. Lxc8 Dxc8 31. Dxc7+ Dxc7 32. Lxc7 Zwart gaf het op. Een van de beste Zeeuwse partijen uit de KNSB competitie. De Wolf heeft dit seizoen trouwens toch zeer sterk gespeeld.  

 

Verliezen doet zeer, maar met 8-0 verliezen is humor! Het overkwam dit seizoen o.a. Middelburg 3 tegen Souburg 1. En zeer opmerkelijk: In het clubblad van Middelburg doet Ronald Lauer daar uitgebreid verslag van. "Schaken kunnen ze wel in Souburg!", zegt hij en geeft ook nog alle verliespartijen. "Voor wie ons graag ziet verliezen". Als zelfkennis de bron is van alle kennis, dan is er in Middelburg veel wijsheid te vinden. Een bijzondere partij uit die wedstrijd:

B. Rouw (Souburg)-D. Wolters (Middelburg).
1. d4 c5 2. d5 d6 3. e4 e6 4. Lb5+ Ld7 5. Lxd7+ Dxd7 6. Pc3 Pf6 7. Lg5 Le7 8. Pf3 h6 9. Lh4 g5 10. Lg3 e5 11. Dd3 a6 12. a4 Ph5 13. Pd2 Pf4 14. Lxf4 gxf4 15. g3 fxg3 16. fxg3 h5 17. Pc4 Dc7 18. Df3 Pd7 19. Tf1 f6 20. a5 0-0-0 21. Pa4 Kb8 22. Pab6 Pf8 23. Df5 h4 24. g4 Tg8 25. Ta3 Tg5 26. Df3 Pg6 27. Tc3 Pf4 28. Pe3 Tdg8 29. h3 Lf8 30. Pg2 Pxg2+ 31. Dxg2 T5g6 32. Df2 Le7 33. b4 Dd8 34. Df5 Tg5 35. De6 T8g6 36. bxc5 dxc5 37. Dd7 Tg8 38. De6 Te8 39. Pc4 Ka7 40. Db6+ Kb8 41. d6 Dxb6 42. axb6 Ld8 43. Td3 Te6 44. Td5 Tg7 45. Txc5 Td7 46. Td5 Kc8 47. Tf5 Kb8 48. Th5 Kc8 49. Th8 Kb8 50. Tc5 Zwart gaf het op. "Dick Wolters werd op instructieve wijze langzaam gewurgd." Inderdaad, meesterlijk. Zo’n partij spelen is lastiger dan een offerpartij. ‘Combineren is knoeien", heeft een grote schaker ooit wel eens gezegd.