Terug                                                       Geller overleden.                                    PZC 11-12-1998
 

Kortgeleden overleed op 73-jarige leeftijd de Russische grootmeester Jefim Geller. Geller behoorde ruim 25 jaar tot de beste spelers van de wereld. Vele malen drong hij door tot het kandidatentoernooi voor het wereldkampioenschap of de kandidatenmatches. Hij werd tweemaal kampioen van de Sovjetunie en was ook jarenlang een vaste kracht in het olympiadeteam van dat land. Geller leek op een bokser en schaakte ook als een bokser. Soms speelde hij als een Bep van Klaveren, wild om zich heen maaiend, geen enkel risico schuwend, terwijl hij bij andere gelegenheden een subtiele stijl, een voorzichtige ‘shuffle’ à la Mohammed Ali, toepaste. Om dat te illustreren: In het kampioenschap van de Sovjet Unie in 1955 won hij met zinderend schaak de titel, hoewel hij wel de meeste partijen (5) van alle deelnemers verloor! In 1979 won hij zijn tweede titel. Toen verloor hij geen enkele partij en won er zes, hoewel hij ook toen een paar bloedstollende partijen speelde. De toernooitabel geeft niet altijd een juiste weergave van wat er op de borden is gebeurd. Geller heeft ook verschillende keren in ons land gespeeld. Hij won o.a. het Hoogovenstoernooi twee keer, in 1969 samen met Botwinnik en in 1977 samen met Smyslov. Jules Welling vertelt in ‘Schaaknieuws’, dat het enige woord Nederlands dat hij kende ‘drop’ was. Hij keerde altijd met flinke lading van dat snoepgoed naar huis terug.  De enige buitenlander, die dol was op drop! Geller won 28 grote toernooien, een prestatie van formaat.

Hij was een openingsexpert van de bovenste plank. Vooral in het koningsindisch, waar hij een boek over schreef, heeft hij baanbrekend werd verricht. Door zijn onderzoekingen en zijn partijen heeft hij er ook voor gezorgd, dat de Drakenvariant jarenlang uit de roulatie is geweest. Hij was een gevaarlijke tegenstander voor alle groten der wereld. Er is geen speler, die zo vaak wereldkampioenen heeft verslagen als hij. Tegen Botwinik, Smyslov, Petrosjan, Fischer, Euwe, Karpov, Spassky en Tal won hij niet minder dan 34 partijen (hij verloor er 29). Zijn boek met zijn beste partijen, ‘ The Application of Chess Theory’ is een schitterend werkstuk. Een van de beste in zijn soort. Helaas is het niet in het Nederlands vertaald.

Behalve de wereldkampioenen hadden de bijna-kampioenen het zwaar tegen Geller. Vooral Keres moest het vaak ontgelden. Zie hoe hij in het kampioenschap van 1973 van het bord wordt gezet.

Geller- Keres, Moscow 1973.
1. e4 e5 2. Pf3 Pc6 3. Lb5 a6 4. La4 Pf6 5. 0-0 Le7 6. Te1 d6 7. c3 0-0 8. d4 Pd7 9. Le3 Lf6 10. Pbd2 Te8 11. d5 Pe7 12. b4 g6 13. c4 c6 14. Tc1 Lg7 15. c5!! Een schitterend pionoffer, het handelsmerk van Geller. Het moest diep berekend worden, maar is toch meer gebaseerd op intuïtie, het gevoel, dat ‘er iets in moet zitten’. 15… dxc5 16. bxc5 cxd5 17. exd5 Pxd5 18. Lg5 Pe7 19. Pe4! h6

 

20. Pd6! Stukoffer nummer een. 20…. hxg5 21. Pxf7!! Stukoffer nummer twee. Het is de pointe van het eerste offer en vernietigt de zwarte koningsstelling volkomen. Aanname leidt tot mat of dameverlies: 21… Kxf7 22.Pxg5+ Kf6 23.Ph7+ Kf7 24.Lb3+. Zwart gaat ten gronde aan de zwakte van de diagonaal a2-g8. 21…. Da5 Na 21… Dc7 22.P7xg5 dreigt zowel Lb3+ als Pe6 en daar is geen verweer tegen. 22. P7xg5 Tf8 23. Lxd7! Dxa2 24. Te2 Da3 25. Te3 Db4 26. Lxc8 Taxc8 27. Dd7 Pf5 Tot stikmat leidt 27… Tfe8 28.De6+ Kh8 29.Pf7+ Kh7 30.P3g5+ Kg8 31.Ph6++ Kh8 32.Dg8+ Pxg8 33.Phf7 mat. 28. De6+ Kh8 29. Dxg6
Zwart geeft het op. Wie Keres zo kon verslaan was een schaker van superklasse.

Wie tegen zich tegen Geller aan het Sicliliaans waagde, moest bijzonder goed beslagen ten ijs komen, anders werd hij verpletterd. Geller: ‘De keuze van opening, of men nu een rustige partij wil of riskant spel, hangt niet alleen van de stijl van de speler af, maar ook hoe hij zich voelt.’ Voor de volgende partij was Geller in een zeer agressieve bui. Hij wilde niet zomaar winnen, maar hij wilde met scherp aanvallen en offeren zijn tegenstander vernietigend verslaan.

Geller- Anikaev. Minsk 1979.
1. e4 c5 2. Pf3 e6 3. d4 cxd4 4. Pxd4 Pf6 5. Pc3 d6 6. Le2 Le7 7. 0-0 0-0 8. f4 Pc6 9. Le3 a6 10. a4 Ld7 11. Lf3 Pa5 12. De2 Dc7 13. g4!  Het begin van een allesverwoestende aanval. Zwart tast meteen mis. Hij had 13… Pc4 moeten doen. 13…. Tfc8 14. g5 Pe8 15. f5 Pc4 16. Lh5 g6 17. fxg6 fxg6 18. Df2 Pe5 19. Pf3 Pg7 20. Pxe5 Tf8 21. Pf7 Pxh5 22. Pd5!!  Ten koste van een stuk moest e6-e5 verhinderd worden. Het slot is vermakelijk en fraai. 22…. exd5 23. Ph6+ Kg7 24. Df7+!

Een dame-offer als pointe van de aanval. De rest is geforceerd. 24…. Txf7 25. Txf7+ Kh8 26. Ld4+ Lf6 27. Txf6!! Na 27… Pxf6 28.Lxf6 staat een niet alledaagse matstelling op het bord. Zwart geeft het op. Geller had zijn zin en kreeg ook een speciale prijs voor deze partij.

Hier en daar is geschreven, dat Geller naarmate hij ouder werd, voorzichtiger ging spelen. Bovenstaande partij bewijst echter, dat hij ook in de nadagen van zijn carrière grote risico’s niet schuwde als het zo uit kwam. Bobby Fischer had een kwaaie aan Geller. Het verloor vijf  keer van hem, waar slechts drie overwinningen tegenover stonden. Het moet gezegd worden, dat Fischers grote tijd nog moest komen. Taimanov had tot 1971 ook een mooie score tegen het Amerikaanse fenomeen. Maar toen kreeg hij in de kandidatenmatch 6-0 nederlaag te slikken. De volgende partij is een schoolvoorbeeld van de manier waarop Geller het positiespel hanteerde.
Geller-Fischer. Curaçao 1962.
1. e4 c5 2. Pf3 d6 3. d4 cxd4 4. Pxd4 Pf6 5. Pc3 a6 6. Le2 e5  Russische theoretici als Boleslavsky hadden aangetoond, dat de zwakte van veld d5 voor zwart niet al te ernstig was. Dat was ook omstreeks 1960 de algemene opvatting. Geller bewijst met deze partij echter, dat wit wel degelijk een voelbaar overwicht kan handhaven.  7. Pb3 Le7 8. 0-0 0-0 9. Le3 Dc7 10. a4 Le6 11. a5 Pbd7 12. Pd5 Pxd5 13. exd5 Lf5 14. c4 Lg6 15. Tc1 Pc5 16. Pxc5 dxc5 17. b4! Tac8  Na 17… cxb4 18.Lb6 en c5 krijgt zwart verstikkend ruimtegebrek. In het vervolg ruilt Geller kleine voordeeltjes voor grotere tot hij tenslotte gewonnen staat. Zo eenvoudig is het schaken!  18. Db3 Ld6 19. Tfd1 De7 20. bxc5 Lxc5 21. Lxc5 Txc5 22. Ta1 Td8 23. Ta4 Lf5 24. Tb4 Lc8 25. Tb6 Td6 26. Db4 Dc7 27. Txd6 Dxd6 28. Tb1 Dc7 29. Da4 Ld7 30. Da3 Txa5 31. Txb7 Dxb7 32. Dxa5 g6 33. h3 Db1+ 34. Kh2 Lf5 35. Dc3 De4 36. Lf3 Dd4 37. Dxd4 exd4 38. g4 Lc8 39. c5 a5 40. c6 Kf8 41. d6

De partij werd afgebroken en later door Fischer opgegeven. De witte vrijpionnen kosten een stuk. Een formidabele partij. Na o.a. deze partij kwam de Najdorf-variant met 6… e5 in een kwade reuk te staan en ging men massaal over naar e7-e6. Zo speelt Kasparov het tegenwoordig ook.