Back                                      Howard Staunton                   PZC 1-11-2002

De grootste Engelse schaker uit de 19e eeuw, maar ook de ijdelste,  was Howard Staunton. Over zijn afkomst is weinig bekend. De geruchten als zou hij een buitenechtelijk kind zijn geweest van een Engelse lord, heeft hij zelf nooit tegengesproken. Staunton organiseerde het eerste internationale schaaktoernooi uit de geschiedenis, Londen 1851. De belangrijkste bijdragen aan de schaakgeschiedenis waren echter zijn schaakrubrieken uit The Illustated London News van 1845 tot zijn dood in 1874. Iedere week reageerde hij op tientallen brieven van schaakliefhebbers, soms meer dan honderd. De belangrijkste stof voor zijn geschriften behelsden problemen, maar ook het partijspel had zijn aandacht. Zijn boek de ‘Chess Players Handbook’ beleefde 22 drukken, waarvan de laatste in 1942 uitkwam! Zijn grootste succes achter het bord beleefde hij in 1943, toen hij in Parijs in het beroemde Café de la Régence de Fransman Saint Amant versloeg in een match (+14=3 -7). Toen werd hij als de sterkste speler ter wereld beschouwd. In 1846 bevestigde hij zijn klasse door matches te winnen van Horwitz en Harrwitz. Daarna was het met zijn successen eigenlijk gedaan. In zijn ‘eigen toernooi’ in Londen 1851 werd hij door Anderssen overvleugeld. Na die débacle richtte hij zijn aandacht op het werk van Shakespeare. In maandelijkse afleveringen besprak en analyseerde diens toneelwerken. Daar kreeg Staunton veel waardering voor. Toen Morphy in 1858 zijn beroemde reis door Europa maakte, waarbij hij alle groten van dat moment verpletterend versloeg, kreeg Staunton geen toestemming van zijn uitgevers om zijn werk te onderbreken om tegen de geniale Amerikaan in het krijt te treden. Althans dat was zijn eigen lezing. Boze tongen echter, en niet alleen Amerikaanse,  beweerden, dat hij bang was van Morphy te verliezen en hem daarom ontweek. Niettemin bleef hij over schaken schrijven. Bobby Fischer schreef in 1964 over Staunton, dat hij de scherpzinnigste analyses aller tijden schreef en dat zijn partijen de vergelijking met moderne partijen met glans konden doorstaan! Diezelfde Bobby Fischer vond Emanuel Lasker, wereldkampioen van 1894 tot 1922, zoals bekend, maar een koffiehuisschaker. Staunton was uiterlijk een echte gentleman. Lang, breedgeschouderd en elegant gekleed, had hij de uitstraling van een koning temidden van zijn onderdanen. Maar populair was hij niet onder zijn tijdgenoten. Die vonden hem op zijn minst een verwaande kwast. Ook kon hij buitengewoon unfair zijn tegen mensen en vooral schakers, die hij niet mocht. Wee de speler, die hem versloeg. De belangrijkste nalatenschap van Staunton is echter het ‘Staunton-spel’. De schaakstukken die tegenwoordig over de hele wereld gebruikt worden, zijn van het model, dat Staunton propageerde. Eigenlijk is het een foute naam. Het was een  andere Engelsman, Nathaniel Cook, die de stukken in 1835 ontwierp en ook op de markt bracht. Waarom Fischer Staunton zo bewonderde blijkt misschien uit de volgende twee partijen.

A. Anderssen - H. Staunton, 1857.

1.e4 e6 2.d4 g6!! 3.Le3 Lg7 4.Pd2 Pe7 5.Ld3 b6 6.Pe2 Lb7 7.0-0 d6 8.c3 Pd7 Anno 1857!! Honderd jaar later werd een dergelijke opening door Engelse analytici ‘The Modern Defence’, de moderne verdediging, genoemd. Voor minder serieuze lieden ‘de modder defence’. 9.Db3 0-0 10.f4

Ook Anderssen speelt in de trant van 1957, maar begrijpt toch minder goed, waar de brand is.

10… d5 11.e5 Tb8! Een zet à la Nimzowitsch, maar 100 jaar ‘te vroeg’. 12.Tac1 c5 13.Da3 c4 14.Lc2 a6 15.g4 b5 16.Pg3 Te8 17.b4 cxb3 18.axb3 Tc8 19.Ld3 Db6 20.Db2 f6!  Eerst de vijandelijke pionnen laten oprukken, dan ze aanpakken. 21.Tce1 Dc6 22.Pb1 fxe5  23.fxe5

 

 

Met een schitterende combinatie wordt nu een bres in  het witte bouwwerk geschoten.

23…Lxe5! 24.dxe5 Pxe5 25.Lc2 Tf8 26.Lg5 Pf3+!!  Diep gerekend. Een meester uit 2002 zou het Staunton niet verbeterd hebben. 27.Txf3 Txf3 28.Ld1 De pointe van de zwarte actie is, dat 28.Lxe7 faalt op 28…Db6+ 29.Kh1 Txg3! 30. hxg3 Df2!! en de dreiging d4+ maakt er een eind aan. Nu kan wit nog wat tegenspartelen. 28…Dc5+ 29.Kg2 Tf7 30.Kh3 Dd6 31.De2 Tc6 32.De3 Lc8 33.Kg2 Tc7 34.b4 Pc6 35.Dd2 Tcd7 36.Lb3 Pe5 37.Lf4 Txf4!! Nog een mooie! 38.Dxf4 Pd3 39.De3 Pxe1+ 40.Dxe1 Tc7  Nog steeds is het materiële overwicht van zwart zeer gering, maar de stelling geeft de doorslag. 41.De3 Kg7 42.Pd2 e5 43.Dg5 De7 44.Ph5+ Kh8 45.Pf6 Lb7 46.Kg1 Txc3 47.h4 Kg7 48.Ph5+ Kf7 49.Dh6 Ke8 50.Pg7+ Kd7 51.Dxh7 Tg3+ 52.Kf2 Txg4 53.Ke2 Tg2+

Wit gaf het op. Een schitterend gevecht.

De volgende partij is waarschijnlijk Stauntons meest aansprekende positionele prestatie.

Staunton - Horwitz

1.c4 e6 2.Pc3 f5 3.g3 Pf6 4.Lg2 c6 5.d3 Pa6 6.a3 Le7 7.e3 0-0 8.Pge2 Pc7 9.0-0 d5 10.b3 De8 11.Lb2  Dit is een partij uit 1851, geachte schakers!  11...Df7 12.Tc1 Ld7 13.e4 fxe4 14.dxe4 Tad8 15.e5 Pfe8 16.f4 dxc4 17.bxc4 Lc5+ 18.Kh1 Le3 19.Tb1 g6 20.Db3 Lc8 21.Pe4 Lb6 22.Tbd1 Pa6 23.Dc3 Txd1 24.Txd1 Pc5 25.Pd6 Dc7 26.Dc2 Pg7 27.g4 De7 28.Ld4 Dc7 29.a4 Pa6 30.c5 La5 31.Db3

 

 

Zwart is kompleet weggespeeld. Nu volgt de beslissende koningsaanval.

31...b6 32.Pe4! bxc5 33.Pf6+ Kh8 34.Dh3 Pe8 35.La1 Pxf6 36.exf6 Kg8 37.Le5 Db7 38.Le4 Df7 39.Pg1 Ld8 40.g5 Lb7 41.Pf3 Te8 42.Ld6 Het is uit. De dreiging met het paard naar e5 te springen, dwingt zwart tot een kansloos offer. 42...Lxf6 43.gxf6 Dxf6 44.Pg5 Dg7 45.Le5 De7 46.Lxg6

Een prachtige 'moderne'  partij uit 1851!!