Retour                               Johan de Wolf en de heroïsche verdediging.                           PZC 1-3-1990

 

In het schaakspel moet de verdediging zo spaarzaam mogelijk gevoerd worden. Dat betekent dat niet meer stukken voor de verdediging moeten worden gebruikt dan noodzakelijk is. Met te weinig stukken kan je de aanval niet afslaan en teveel stukken staan elkaar in de weg en maken een tegenaanval aan de andere kant wegens gebrek aan materiaal onmogelijk. Nimzowitsch (1886-1935) introduceerde het begrip 'heroïsche verdediging'. Hij bedoelde daarmee dat de verdediging niet opportunistisch gevoerd moet worden, bij iedere zet kijken wat het beste antwoord is op de vijandelijke dreiging, maar deel moet uitmaken van een strategisch plan. De verdediging als strijdwijze. Verdedigen om te winnen! Een mooie theorie natuurlijk, maar zeer lastig om in praktijk te brengen. Sprekende voorbeelden zijn dan ook moeilijk te vinden. Tegenwoordig wordt Nimzowitsch' begrip vaak verkeerd gebruikt. Als men door het oog van de naald is gekropen, spreekt men al gauw van heroïsche verdediging, terwijl van een planmatig opereren geen sprake is geweest.

Beroemd is Nimzowitsch' volgende partij:

Brinckmann-Nimzowitsch 1927.

1. e4 Pc6 2. d4 d5 3. exd5 Dxd5 4. Le3 e6 5. Le2 Dxg2! Als men een dergelijke pion pakt, wil men winnen door te verdediging. Het is een buitengewoon gevaarlijk avontuur, dat men alleen kan overleven door zeer planmatig te werk te gaan. Wit krijgt een grote voorsprong in ontwikkeling. 6. Lf3 Dg6 7. Pe2 Pb4 8. Pa3 Pd5 9. Pc4 Volgens Lasker was de juiste voortzetting 9. Pb5. Bijvoorbeeld: 9.... c6 10. Pf4 Pxf4 11. Pc7+  Kd7 12. Pg2+ met zeer onduidelijke verwikkelingen. Het is zeer begrijpelijk dat wit hiervan afzag. Hij staat nu toch ook prima? Of niet?

 

 

9.... Df6!! Het sublieme verdedigingsconcept van Nirnzowtisch. Hij brengt zijn dame uit veiligheidsoverwegingen terug naar het uitgangsveld waar hij (zij) bovendien het punt d5 extra dekt. Wits kansen hangen immers af van het feit of hij met succes de doorbraak d4-d5 kan realiseren. 10. Pg3 Dd8! 11. Dd2 Pgf6 12. Pe5 c6! Afwachtend en verdedigend (d5) tegelijk. 13. 0-0 Ld6 14. Kh1 Dc7 15. c4 Pxe3 16. Dxe3 c5 Zwart gaat reeds tot de tegenaanval over. Hij had eerst nog even 16. ..... Pd7 kunnen spelen, waarmee wits initiatief geheel gebroken werd. 17. Dg5 Wit is psychologisch niet in staat om op tijd naar de verdediging over te schakelen. Een veel voorkomend en begrijpelijk verschijnsel. Hij had 17. Tae1 of 17. Pd3 moeten doen. 17..... cxd4 18. Tae1 Na 18. Dxg7 Tg8 19. Dxf6 Lxe5 blijft zwart ook in het voordeel. 18. ..... Kf8! De rest is een kwestie van techniek. 19. Tg1 h6 20. Df4 Lxe5 21. Dxe5 Dxe5 22. Txe5 Pd7 23. Tb5 a6 24. Tb3 Pc5 25. Ta3 Tb8 26. b4 Pd7 27 c5 Pe5 28. Tel Pxf3 29. Txf3 Ld7 30. Td3 Td8 31. Kg1 Lb5 32. Td2 Td5 33. Pe4 Ke7 34. Pd6 Tg5+ 35. Kh1 Lc6+

Wit gaf het op. Een beroemde partij waarvan de mooiste zet natuurlijk 10. ..... Df6-d8 was.

 

In de competitiewedstrijd HWP-Volmac II kreeg Johan de Wolf uit Middelburg de gelegenheid om tegen een zeer gerenommeerde Russische speler in Nimzowitsch' voetsporen te treden. Een sensationele overwinning was het gevolg.

De Wolf-Skoblikov, Sas van Gent, 1991.

1. d4 f5 2. g3 Pf6 3. Lg2 g6 De Leningrader-variant van de Hollandse verdediging. 4. c3! Het wordt zo langzamerhand tijd om de opstelling, zoals wit die in deze partij toepast, de De Wolf-Variant te noemen, naar Johan en Kees de Wolf die zo al jaren met succes dit systeem toepassen. 4..... Lg7 5. Ph3 In verschillende andere richtingen van het Hollands, met de witte c-pion op c4 in plaats van op c3, komt deze zet ook voor. De partij toont overduidelijk aan dat de zet nu nog gevaarlijker is. 5..... d6 6. Db3! De gecombineerde dreiging die uitgaat van Db3 en Ph3 zal de zwartspeler volkomen ontgaan zijn. 6...... c6 7.Pd2 Wits zetten lijken niet zo actief maar onder de oppervlakte schuilt een gevaarlijke agressie!  7. ..... e5? Deze zet is in 'normaal' Hollands zeer goed, maar hier falikant mis. Het is onwaarschijnlijk dat zwart zich nu nog kan redden, heroïsche verdediging of met. 8. dxe5 dxe5 9. Pg5! De7 Ook na 9. ..... Pd5 10. e4! Dxg5 11. exd5 was zwarts ongerief met geringer geweest. 10. Pc4 Tf8 Met deze zet erkent zwart het volledig failliet van zijn stelling. Met 10. ..... h6 had hij het zijn tegenstander heel wat moeilijker kunnen maken. Na 11. Pd6+ Kd7 (Dxd6 12. Df7+) 12. Pgf'7 Tf8 ziet de zwarte stelling er allesbehalve gezond uit maar een directe winstweg voor wit zit er niet in. Hij kan wel een pion op h6 winnen.

 

 

11. Dd1!! Zie de partij van Nimzowitsch. Niet in de stijl van de heroïsche verdediging maar als aanvalszet. Het gaat om de bezetting van veld d6, maar er zit ook nog een andere bedoeling achter. 11...... Pbd7 12. b3!! Opnieuw een klassezet. De zwartveldige loper gaat naar a3. 12. ..... Tg8 Met deze armoedige zet laat zwart de storm over zich heen komen. Er is niets beters te zien. Wit moet nu niet 13. Pd6+ doen, want dan is er na 13. ..... Kf8! weer volop hoop voor de gekwelde tegenstander. 13. La3 c5 14. Ld5!! Opnieuw briljant gespeeld. Zwart is reddeloos verloren na 14. ..... Pxd5 15. Dxd5. Bijvoorbeeld 15. ..... Pf6 16. Pd6+ Kf8 17. Lxc5! Pxd5 18. Pxh7 mat. Dat zou een mooi einde geweest zijn. 14. ..... Th8 15. Lf7+ Kf8 16. Pd6 Pb6 Er dreigde met niet gering effect 17. Pe6+!! Zwart moet dus pion c5 prijsgeven, met alle gevolgen van dien. 17. Lxc5 Lh6 18. Pde4 Met damewinst. 18...... Dxc5 19. Dd8+ Dezelfde zet was ook op 18. .... Lxg5 gevolgd. Zwart gaf het op. Na 19. ..... Kg7 20. Dxf6+ Kf8 is wit niet tevreden met damewinst, maar zet mat: 21. Lxg6+ Kg8 22. Df7. Een prachtige partij van de jonge Middelburger.

 

Nog even terug naar de heroïsche verdediging met een partij uit de oude doos. Een speler die nog meer dan Nimzowitsch zelf een kampioen was van de verdediging was Emanuel Lasker. Zie hoe hij in onderstaande partij op uiterst riskante wijze op pionnenroof uitgaat en de witte aanval met afgemeten spel afslaat.

Winawer – Lasker, Neurenberg, 1896

 1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lb5 Pf6 4.0–0 Pxe4 5.d4 Le7 6.De2 Pd6 7.Lxc6 bxc6 8.dxe5 Pb7 9.Pd4 0–0 10.Pc3 Lc5 11.Pf5 d5 12.Dg4 Lxf5 13.Dxf5 Te8 14.Lf4 Ld4 15.Tfe1 Pc5 16.Tad1 Lxc3 17.bxc3 Dc8 18.Dh5 Da6 19.Te3 Dxa2 20.Tc1 Dc4 21.Tf3 Pe6 22.Ld2 Te7 23.Th3 De4 24.f3 Na deze zet is het in hogere zin al afgelopen. Met 24. f4 Dg6 25. Dh4 Td7 26. g4 was de kritieke variant ontstaan die aan Laskers verdedigingskunst de hoogste eisen zou hebben gesteld. 26…Dg6 25.Dh4 Td7 26.f4 De4 27.g4 Pf8 28.Df2 a5 29.Te3 Dc4 30.f5 a4 31.Tf1 a3 32.Tee1 a2 33.h3 c5 34.Kh2 d4 35.Df3 c6 36.e6 fxe6 37.fxe6 Pxe6 38.Dxc6 Tda7 39.Ta1 Tf8 40.Tfe1 Pd8 41.Db6 Taf7 42.Lg5 Tf2+ 43.Kg3 Dxc3+ 0–1

In de moderne tijd mag Jan Timman een kampioen van de heroische verdediging worden genoemd, hoewel hij naar zijn eigen zeggen nog nooit een boek van Nimzowitsch heeft gelezen!