Bizar idee van Janos Flesch.
                                                                      PZC 6-5-2004
 

Het schaakspel is het spel van ideeŽn. Mooie en diepzinnige, maar ook bizarre.
De Hongaarse schaakspeler Janos Flesch schreef ooit een boek, Planning in Chess, waarin hij een bijzondere verklaring gaf voor het feit, dat een loperpaar beter presteert dan twee paarden of een paard en een loper. Mensen zijn  als gevolg van hun lichaamsbouw minder goed voorbereid op aanvallen van opzij, dan op aanvallen van voren. Bovendien moet de moderne mens voortdurend recht voor zich uit kijken, achter het stuur van een auto, of kijkend naar een  televisietoestel. Daardoor wordt hij in zijn blikveld eenzijdig gefixeerd! Flesch trachtte dat  te bewijzen door aan te tonen, dat de meesters van vroeger beter met paarden konden omgaan dan de huidige topschakers.
Hij  kwam vijf en dertig jaar geleden helaas bij een auto-ongeluk(!) om het leven, zodat hij nooit geweten heeft, dat een statistisch onderzoek van een paar miljoen partijen met behulp van een computer zijn bewering zou weerleggen. Ook de grote helden van het paardenpaar uit de 19e en begin 20e eeuw, zoals bijvoorbeeld de beroemde Russische grootmeester Tsjigorin, verloren aanzienlijk meer met de paarden dan met de lopers. Tsjigorin had zelfs maar een score van 29% voor de paarden tegen 71% voor de lopers!
De partij waarop de foutieve mening van de superioriteit van de paarden vooralsnog was gebaseerd, was de beroemde partij Lasker - Tsjigorin uit Hasting 1895. De partij is later door verschillende grootmeesters onderzocht. Het oordeel, dat aanvankelijk laaiend enthousiast was, vooral onder de Russen natuurlijk, was tenslotte niet mild. Een fascinerende partij, maar vol fouten en missers.

Lasker- Tsjigorin. Hastings, 1895

1.d4 d5 2.Pf3 Lg4 3.c4 Lxf3 4.gxf3 Pc6 5.Pc3 e6 6.e3 Lb4 7.cxd5 Dxd5 8.Ld2 Lxc3 9.bxc3Pge7 10.Tg1 Dh5 11.Db3 Pd8 12.Db5+ Dxb5 13.Lxb5+ c6 14.Ld3 Pg6 15.f4 15...0-0 Ook na het betere 15...f5! blijft het voordeel van de lopers duidelijk. 16.Ke2? Men kan er zeker van zijn, dat een moderne schaakmeester hier zonder veel nadenken 16.f5! zou hebben gespeeld. 16...Tc8? 17.Tg3? c5? 18.Tag1? Beide heren begrijpen niet, dat wit f5 had moeten spelen. Verrassend? 18...c4! 19.Lc2 f5! 20.Lc1 Tf7 21.La3 Tc6 22.Lc5 Ta6 23.a4 Pc6 24.Tb1 Td7 25.Tgg1 Pge7 26.Tb2 Pd5 27.Kd2 Ta5 28.Tgb1 b6 29.La3 g6 30.Tb5 Ta6 31.Lc1 Pd8 32.Ta1 Pf7 33.Tbb1 Pd6 Steinitz: 33...g5! 34.fxg5 Pxg5 35.Ta3 Pe4+ 36.Lxe4 fxe4 37.Lb2 Tg7 38.Ke2 Tg2 39.Th1 b5! en wit zit met de gebakken peren. 34.f3! Pf7 35.Ta3 g5 36.Ke2 gxf4 37.e4! Pf6 38.Lxf4 Ph5 39.Le3 f4 40.Lf2 Ta5

 

 

41.Tg1+? Een ernstige fout. Met 41.e5! had wit in het voordeel kunnen komen: 41...Pg7 42.Tb4 Tc7 43.Lb1 Pd8 44.La2 Pc6 45.Txc4 b5 46.Tc5 Txa4 47.Txa4 bxa4 48.d5 een variant, die fraai weergeeft hoe de lopers kunnen  uitbreken. 41...Kf8 42.Taa1? Opnieuw was 42.e5! sterk. 42...e5 43.Tab1 Pg7 44.Tb4 Tc7 45.Lb1 Pe6 46.Td1 Ped8 47.Td2 Pc6 48.Tb5 Txa4 49.dxe5 Pfxe5 50.Lh4 Tg7 51.Kf2 Tg6 52.Tdd5 Wit heeft het verknoeid. 52...Ta1 53.Ld8 Pd3+ 54.Lxd3 cxd3 55.Txd3? Een laatste strohalm was 55.Lc7 Ta2+ 56.Kf1 Tgg2 57.Txd3 Txh2 en zwart staat beter, maar gewonnen? Steinitz wist het niet. U? 55...Tag1 56.Tf5+ Ke8 57.Lg5 T6xg5 0-1

Het afkraken van oude en beroemde partijen met behulp van de computer gaat onverminderd voort.  En dat doet zeer. Vergeleken met Lance Armstrong reed Fausto Coppi op een sukkeldrafje. Maar was hij daarom minder?