Terug                                         De besten                                                                 PZC  

Voor het eind van het jaar moeten nog enkele brandende vragen worden beantwoord. De eerste is: Wie was de belangrijkste Nederlandse schaker van de eeuw? Het is geen moeilijke vraag en iedereen weet onmiddellijk het antwoord: Prof. Dr. Max Euwe.  Euwe was tot nu toe de enige Nederlandse wereldkampioen. Daar kan geen toernooioverwinning van Timman tegen op. Toen Euwe in 1935 de titel veroverde stond heel Nederland op zijn kop. De belangrijkste Nederlandse partij van de eeuw was daarom ook de 26e matchpartij, waarmee Euwe zijn voorsprong tot twee punten uitbouwde. Aljechin deed in de resterende vier partijen nog verwoede pogingen om terug te komen, maar slaagde niet. Tartakower noemde de partij ‘De parel van Zandvoort’. Zijn schitterende verslagen van de match zijn gebundeld in ‘Zooals ik het zag’, een geschrift in tijdschriftformaat, dat bij veel oudere schakers nog steeds de boekenkast siert.

Euwe- Alekhine. 26e matchpartij, Zandvoort, 3 december 1935.
1. d4 e6 2. c4 f5 3. g3 Lb4+ 4. Ld2 Le7 5. Lg2 Pf6 6. Pc3 0-0 7. Pf3 Pe4 8. 0-0 b6 9. Dc2 Lb7 10. Pe5 Pxc3 11. Lxc3 Lxg2 12. Kxg2 Dc8 13. d5 d6 14. Pd3 e5 15. Kh1 c6 16. Db3 Kh8 17. f4 e4 18. Pb4 c5 19. Pc2 Pd7 20. Pe3 Lf6
Een provocerende zet. Euwe neemt de uitdaging aan en offert een stuk voor drie pionnen. 21. Pxf5! Lxc3 22. Pxd6! Db8 23. Pxe4 Lf6 24. Pd2 g5 25. e4 gxf4 26. gxf4 Ld4 27. e5 De8 28. e6 Tg8 29. Pf3 Volgens Euwe en Tartakower was 29.Dh3 nog sterker geweest. Nu krijgt zwart nog een tegenkans. 29…. Dg6 30. Tg1! Lxg1 31. Txg1 Df6? De beslissende fout, die bij nader inzien de wereldtitel kost. Na 31… Df5! waren de kansen ongeveer gelijk geweest.

32. Pg5 !!Tg7  Er is geen redding meer. 32… h6 zou falen op 33.Pf7+ Kh7 34.Dd3+ Tg6 35.Pe5! Pxe5 36.fxe5 Dg7 37.d6 en de dreiging 38.Dxg6+ Dxg6 39.Txg6 Kxg6 40.d7 en 41.e7 is niet te pareren. 33. exd7 Txd7 34. De3 Te7 35. Pe6 Tf8 36. De5 Dxe5 37. fxe5 Tf5 38. Te1 h6 39. Pd8 Tf2 40. e6 Td2 41. Pc6 Te8 42. e7 b5 43. Pd8 Kg7 44. Pb7 Kf6 45. Te6+ Kg5 46. Pd6 Txe7 47. Pe4+

Zwart gaf het op.

Toen op 15 december 1935 de 30e partij in remise eindigde en Euwe daarmee de wereldtitel veroverde, stond het land op zijn kop. De straat waar Euwe woont was in rep en roer. “Direct na het bekend worden van het nieuws op de radio, worden overal de vlaggen uitgestoken. Uit de ondanks de bittere koude geopende vensters klinkt feestelijke grammofoonmuziek, op straat neemt de drukte per minuut toe, het is een complete happening” (Uit het Euwe boek van Munninghoff). Als Euwe en zijn vrouw later op het balkon van hun huis verschijnen, dreunt het ‘lang zal hij leven’ door de straat.  ‘En vader, hebt u gewonnen?’ vroeg Euwe’s oudste dochter Els even later. Slaapdronken, want het was al zo laat. Hij knikte. ‘Ja kind’, antwoordde hij, ‘vader heeft gewonnen’. Euwe dus de schaker van de eeuw.

Wat was het belangrijkste Nederlandse toernooi van de eeuw? Ook daar zal weinig discussie over zijn. Dat was het AVRO-toernooi van 1938. Als alle omroepen tenslotte in het moeras van de commercie gezakt zijn, zal dat toernooi als een glorieus cultuurmonument nog fier overeind staan. De deelnemers waren Aljechin, Capablanca, Euwe, Botwinnik, Keres, Reshevsky, Fine en Flohr. Gedeeld winnaar waren Fine en Keres. Euwe scoorde 50%, net als wereldkampioen (sinds 1937!) Aljechin.

Nu nog een belangrijke vraag. Wie was de beste Zeeuwse schaker van de eeuw? Het spijt me voor Helmut Cardon en Martin Martens, maar het was Johan Barendregt. Cardon en Martens kunnen altijd nog de Zeeuwse schaker van de 21e eeuw worden, als ze hun maatschappelijke carrière opgeven en weer volop gaan schaken! Barendregt, geboren in Nieuwerkerk,  heeft jarenlang deel uit gemaakt van het Nederlands tiental en tal van indrukwekkende partijen gespeeld. Hij was gevaarlijk voor de sterkste spelers en versloeg o.a. Botwinnik en Portisch.

Barendregt- Sliwa. Marienbad, 1961.
1.e4 e5 2. Pf3 Pc6 3. Lb5 a6 4. Lxc6 dxc6 5. 0-0! Barendregt heeft veel bijgedragen tot de rehabilitatie van deze zet. Lange tijd vreesde men de complicaties van 5… Lg4 6.h3 h5 tot Barendregt als volgt te werk ging: 7.d3 Df6 8.Pbd2 Pe7 9.Te1 Pg6 10.d4 Ld6 11.hxg4 hxg4 12.Ph2 Txh2 13.Dxg4!! Ook Portisch behoorde tot zijn slachtoffers in deze Spaanse ruilvariant (IBM-toernooi 1963). 5… f6 6. d4 exd4 7. Pxd4 c5 Wit speelt op vereenvoudiging, maar daar komt weinig van terecht. Weliswaar leidt de zet tot dameruil, maar dat is ook alles.  8. Pb3 Dxd1 9. Txd1 Ld7 10. Lf4 0-0-0 11. Pc3 Te8 12. Pd5 Lc6 Hier had zwart op gerekend. 13. Pxc7! Txe4 14. f3!! Te2 De loper is onkwetsbaar wegens 15.Pe6!! met matdreiging op d8, zodat zwart afscheid van zijn toren moet nemen.


 

15. Pa8!! De winnende zet. Het zal nog niet vaak voorgekomen zijn, dat een combinatie zijn bekroning vindt met de zet Pc7-a8! Er dreigt mat met Pb6. 15…. b5 De koning krijgt nu wat lucht, maar omdat de stukken op de koningsvleugel er nog steeds een beetje voor spek en bonen bij staan, vecht zwart voor een verloren zaak. 16. Pb6+ Kb7 17. Pd7! Lxd7 18. Txd7+ Kc6 19. Tc7+ Kb6 20. Tc8 Ph6 21. Tb8+  Zwart gaf het op. Na 21… Kc6 22.Td1 dreigt mat met 23.Pa5 en ook 21… Ka7 22.Pa5 Te6 23.Td1 is hopeloos.

In ‘De zuiverste liefde is die tussen een man en zijn paard’ van Max Pam, een van de leukste schaakboeken uit het Nederlands taalgebied, antwoordde Barendregt op een vraag van Pam, waarom hij psychologie was gaan studeren: “Als psychoanalyticus verlies je nooit. Dan heb je altijd gelijk. Wat mij zelf betreft was ik het liefst wiskunde gaan studeren, want dat vind ik het hoogste. Maar ik vond mijzelf niet intelligent genoeg. Verder houd ik van schone kunsten, maar ik ben niet muzisch genoeg. Daarom ben ik maar gaan schaken en toen bleek ik niet hard genoeg. En om de oorzaken van al deze tekorten te leren kennen, ben ik maar psychologie gaan studeren”.