Back                                          Cholmov overleden                                                       PZC 2006

 

Kortgeleden overleed op 80-jarige leeftijd Ratmir Cholmov, een Russische grootmeester van topklasse, waarvan de kwaliteiten in het westen nog steeds niet naar waarde worden geschat. Hij nam 17 keer deel aan het kampioenschap van de USSR met als beste resultaat een gedeelde eerste plaats in 1963 met Stein en Spassky. Hij was gevaarlijk voor de allersterksten. Tegen Kortsjnoi, Bronstein en Keres speelde hij in totaal 45 partijen. Tegen alle drie scoorde hij 50%. Tegen Geller behaalde hij een plus twee score en tegen Petrosjan plus een. De bekendste buitenlandse topspelers Fischer, Szabó, Portisch, Hübner en Hort konden tegen hem niet op. Ze verloren samen acht keer van hem, wonnen er drie en speelden negen keer remise.

Zijn sterkste kant was zijn ongelofelijke verdedigingskunst. Waarschijnlijk was hij wel de beste verdediger ooit. Hij kon urenlang met grote verbetenheid een passieve en slechte stelling verdedigen. Bij een moment van onachtzaamheid sloeg hij dan toe. 

In de oorlog moest hij als 18-jarige aan boord van een schip verschrikkelijk hard werken onder barre omstandigheden. Toen hij het niet meer aankon en eens in tranen uitbarstte, kreeg hij van een maat te horen: “Verman jezelf Ratmir, aan het front is het nog erger!”

In een interview dat Sosonko vorig jaar in Moskou met hem had, zei hij dat deze woorden zijn verdere leven hebben bepaald. Nooit bij de pakken neer gaan zitten, altijd blijven doorvechten. Vaak kwam hij in conflict met de autoriteiten, hetgeen er ook toe leidde, dat hij nooit naar het buitenland mocht tenzij het land onder supervisie van de Sovjet Unie stond. Zo speelde hij in 1965 in het toernooi van Havana op Cuba, waar hij een punt achterbleef bij de winnaar Smyslov, maar wel een beroemde partij won van Fischer.  Fischer deed toen per telex mee vanuit New York.

In de Sovjet kampioenschappen was het de gewoonte om veel prijzen uit te reiken. In 1959, toen Cholmov achter Petrosjan, Spassky en Tal gedeeld vierde werd, samen met Taimanov,  brak hij een record. Hij won niet minder dan zeven prijzen! 1. Voor het beste resultaat onder de meesters. 2. Voor het beste resultaat tegen de grootmeesters. 3. Voor het beste resultaat in de laatste 5 ronden. 4. Voor het grootste aantal winstpartijen met zwart. 5. Voor het beste resultaat tegen de eerste zes. 6. Voor het behalen van de grootmeesternorm. 7. Voor de mooiste partij van het toernooi. Dat was de volgende:

 

R. Cholmov - P. Keres. USSR, Tbilisi, 1959

1.e4 c5 2.Pf3 Pc6 3.Lb5 Pf6 4.e5 Pg4 5.Lxc6 dxc6 6.0-0 g6 7.Te1 Lg7 8.h3 Ph6 9.Pc3 b6 10.d4 cxd4 11.Pxd4 c5?

Het eenvoudige 11...Lb7 geeft na 12.Lxh6 Lxh6 13.Dg4 0-0 14.Tad1 wit een overweldigende stelling. 12.Pc6!!

 

.

 

 

Over deze zet dacht wit 50 minuten na! Voor het paard is immers geen terugweg. Na afloop werd Cholmov de vraag gesteld of hij thuis deze zet had voorbereid! 12...Dd7  Helemaal niks was 12...Dxd1 13.Txd1 Lb7 14.Pd5!! Lxc6 15.Pc7+ Kf8 16.Pxa8 met winst voor wit, want op 16...Lxa8 volgt 17.Td8 mat. Dit was het eenvoudigste onderdeel van de combinatie. Wat volgt is heel wat ingewikkelder.  13.Pxe7!!  Wit heeft nu geen keus meer, anders verliest hij gewoon een stuk zonder compensatie. 13...Kxe7  Een klein overzicht van de wirwar van mogelijkheden, die wit in 'slechts' 50 minuten voldoende wist te doorgronden: A.  13...Dxd1 14.Txd1 Kxe7 15.Lg5+ Ke6 16.Td6+ Kf5 17.f4 Lxe5 18.Td5 met winnende aanval. B.13...Dxe7 14.Pd5 Dd8 15.Pf6+ Lxf6 16.exf6+ Le6 17.Lxh6 Dxf6 18.c3 eveneens met winnende aanval. In beide varianten gaat het bij andere zetten ook mis. Het is een stelling, die bij uitstek geschikte is als trainingsobject om de tactische vaardigheid en het analytisch vermogen te verbeteren. 14.Lxh6!  Het luistert allemaal heel nauw. Wit heeft gezien, dat een dameruil zwart geen soelaas biedt. 14...Lxh6 15.Df3! Lg7 15...Te8 faalt fraai op 16.e6! fxe6 17.Tad1 Db7 18.Pd5+ Kd6 19.Pb4+ Kc7 20.Dg3+ e5 21.Txe5! met winst.

16.Pd5+ Vooral niet 16.Dxa8 Lb7 17.Dxa7 Dc6!  16...Kd8  16...Ke8 17.Pf6+ Lxf6 18.exf6+ Kf8 19.Dxa8 Uit.; 16...Kf8 17.e6 Db7 18.e7+ Ke8 19.Df6 Dxd5 20.Dxg7 Dd4 21.Te5 en wint.  17.Tad1 Lb7 18.Db3!!  Nog een rustige actie in een brandend huis. Zwart heeft geen weerwoord meer. 18...Lc6 19.Pxb6 axb6 20.Dxf7! Lxe5 21.Txd7+ Lxd7 22.Txe5 Kc7

Tijd om op te geven. 23.Te7 Tad8 24.a4 g5 25.Dd5 The8 26.Txh7 g4 27.a5 gxh3 28.axb6+ Kxb6 29.Txd7  Zwart geeft het op. Een waar meesterwerk.

 

Zeer bijzonder is, dat Cholmov vijf jaar later nog eens toesloeg met Pc6 als superzet.

R. Cholmov - D. Bronstein. USSR Kiev, 1964.

1.e4 c5 2.Pf3 Pf6 3.Pc3 d6 4.d4 cxd4 5.Pxd4 a6 6.Lg5 e6 7.f4 Le7 8.Df3 Dc7 9.0-0-0 Pbd7 10.g4 b5 11.Lxf6 gxf6 12.f5 Pe5 13.Dh3 0-0 14.g5 b4 15.gxf6 Lxf6 16.Tg1+ Kh8 17.Dh6 De7 18.Pc6!!

 

 

18... Pxc6 19.e5 !! Lg5+  De stelling is het onderwerp geweest van talloze studies. Een afdoende redding is niet gevonden. Bijvoorbeeld: 19...Lxe5 20.f6! Lxf6 21.Ld3 Lg5+ 22.Txg5 f5 23.Tdg1 Ta7 24.Pe2 Pe5 25.Pf4 Tc7 26.Lxf5 exf5 27.Pd5 en zwart redt het niet. Het beste was nog 19...Pxe5! 20.Pe4 Pg6 21.Pxf6 Dxf6 22.fxg6 Dg7 23.Dxg7+ Kxg7 24.gxh7+ Kh8 25.Txd6 Lb7 26.Ld3 en wit staat beter, maar heeft nog een harde strijd voor de boeg.  20.Txg5 f6 21.exd6 Df7 22.Tg3 bxc3 23.Lc4 cxb2+ 24.Kb1 Pd8 25.Tdg1  In de hitte van het gevecht laat wit na de partij meteen uit te maken met 25.d7! Lb7 26.Tdg1 Een kleine smet op deze partij? 25...Ta7 26.d7 Txd7 27.fxe6 Pxe6 28.Lxe6 Td1+ 29.Txd1 Lxe6 30.Kxb2 Tb8+ 31.Ka1 Lxa2 32.Tgd3 De7 33.Kxa2 De6+ 34.Tb3 Zwart gaf het op. Een geweldige partij, een monument van durf en creativiteit.