Back                                                    Bohatirchuk.                                                PZC 1-10-2005

 

De meeste schakers leiden een gewoon burgerlijk leven, maar soms worden ze door de geschiedenis ingehaald en buiten hun macht gedwongen deel te nemen aan dramatische gebeurtenissen.

Dat was ook het geval met Fjodor Bohatirchuk, een arts uit Kiev.  Er zullen niet veel schakers zijn, die zijn naam kennen. Dat is ten onrechte, want een avontuurlijker leven is nauwelijks denkbaar.

Reeds in 1912 nam hij deel aan het kampioenschap van Rusland. In 1920 kreeg hij weer een uitnodiging om deel te nemen het eerste kampioenschap van de Sovjet Unie in Moskou. Hij zou 15000 roebel krijgen, maar weigerde naar Moskou te vertrekken. De reden was, dat in zijn woonplaats de macht voortdurend wisselde. Dan eens waren de witten aan de winnende hand, dan weer de roden. Hij vreesde, dat hij niet naar huis terug zou kunnen keren, als Kiev voor de tiende keer(!) in andere handen zou vallen. Dat was niet de eerste keer, dat hij ongehoorzaam was aan de heren in het Kremlin.

Van 1923 af tot 1934 deed hij toch zes keer mee  aan het  USSR kampioenschap. Het beste resultaat behaalde hij in 1927, toen hij samen met de Russische coryfee Romanovski op de eerste plaats eindigde. Ook nam hij deel aan het beroemde toernooi van Moskou van 1925, dat door Bogoljoebov werd gewonnen. Bohatirchuk was dus geen gewone schaker, het was een topschaker.

Bij herhaling ontsnapte hij op wonderbaarlijke wijze aan de Stalinistische terreur. Toen Kiev, waar hij directeur was van een medisch centrum, in september 1941 in Duitse handen viel, zat hij plotseling aan de verkeerde kant van de scheidslijn. Twee jaar later dreigde weer het omgekeerde te gebeuren toen het rode leger aanstalten maakte om de stad in te nemen. Omdat hij vreesde door Moskou aangeklaagd te zullen worden voor collaboratie met de vijand, trok hij naar het westen met de terugtrekkende Duitse troepen en sloot zich voor korte tijd aan bij het leger van Vlassov, dat aan Duitse kant meevocht.

 

In 1949 emigreerde hij naar Canada, waar hij nog 40 jaar een dokterspraktijk had. Op het wereldschaaktoernooi in 1954 in Amsterdam kwam hij voor Canada uit en zag hij zijn ‘oude kameraden’ uit de Sovjet Unie weer terug. Het was geen vriendschappelijk weerzien!

Was Bohatirchuk een respectabel man, die als dokter tijdens de Duitse bezetting volgens Spassky, die hem in Canada had ontmoet,  honderden mensenlevens redde, of was hij een verachtelijke collaborateur?

Toen wereldkampioen Spassky in 1970 aan Botwinnik een prentbriefkaart toonde, die hij van Bohatirchuk uit Canada had gekregen, kreeg hij van hem te horen: “Als ik hem te pakken kreeg,  zou ik de man persoonlijk in het centrum van de stad ophangen.”

Botwinnik was een doorgewinterde communist en niet altijd even zachtzinnig of diplomatiek in zijn uitingen. Hij had blijkbaar een gruwelijke hekel aan Bohatirchuk. De reden zou ook geweest kunnen zijn, dat hij enkele keren vreselijk door hem van het bord is geveegd. Voor de halfgod van het sovjetschaak was dat een blamage, die hij blijkbaar in 1970 nog steeds niet vergeten was. Bohatirchuk kreeg van de wereldschaakbond in 1954 de internationale meestertitel en in 1967 werd hij internationaal correspondentieschaakmeester. Hij overleed in 1984 op 92-jarige leeftijd. Zijn partijen zien er opvallend modern uit.

 

Bohatirchuk - Botvinnik. Moskou, 1935.

1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Pc3 Pf6 4.Lb5 Lb4 5.0-0 0-0 6.d3 d6 7.Lg5 Lxc3 8.bxc3 De7 9.Te1 a6 10.Lc4 Pa5 11.Pd2 h6 12.Lh4 Le6 13.Lb3 Pxb3 14.axb3 g5 15.Lg3 Pe8 16.d4 f6 17.Pf1 Pg7 18.c4 Tad8 19.Pe3 Df7 20.Te2 Dg6 21.f3 Td7 22.Td2 exd4 23.Txd4 Te7 24.Le1 f5 25.Lc3 Tfe8 26.Dd3 Lc8 27.Tf1!

 

 

Een sterk, diep berekend pionoffer, dat zwart beter niet had kunnen aannemen. 27...fxe4 28.Txe4 Txe4 29.fxe4 Dxe4 30.Pd5! Dxd3 31.Pf6+ Kf7 32.cxd3 Td8 Of 32...Te2 33.Ph5+ Kg6 34.Pxg7, met stukwinst. 3.Pd5+ Pf5  Eveneens tot verlies leidt 33...Kg8 34.Pe7+ Kh7 35.Tf7enz.  34.g4 Te8 35.gxf5 Te2 36.Tf3 Tc2 37.Le1 g4 38.Tf1 1-0

Vooral dit verlies zal Botwinnik zeer gedaan hebben. In 1935 was hij al toegetreden tot de wereldelite. Hij won, samen met Flohr, het befaamde toernooi, voor o.a. Lasker en Capablanca. Met een remise tegen Bohatirchuk was hij alleen winnaar geworden.

 

Op de Olympiade van Amsterdam in 1954 speelde Bohatirchuk aan het vierde bord van Canada en scoorde 8,5 uit 15. Twee bliksemoverwinningen uit dat toernooi.

Walsh – Bohatirchuk. Amsterdam, 1954

1.d4 Pf6 2.Lg5 d6 3.Pc3 Pbd7 4.Pf3 h6 5.Lh4 e6 6.Dd2 Le7 7.0–0–0 a6 8.Lxf6 Lxf6 9.e3 b5 10.Ld3 Lb7 11.Le4 d5 12.Ld3 c5 13.Tdg1 Tc8 14.g4 Da5 15.Kb1 c4 16.Le2 b4 17.Pd1 c3 18.De1 Dc7 19.b3 a5 20.h4 a4 21.g5 axb3! 22.axb3 Da5

Wit gaf het op. De dreiging 23.Ta8 kost teveel materiaal (Lb5!).

 

Bohatirchuk – Norcia.  Amsterdam, 1954

1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lb5 Lc5 4.c3 Pf6 5.d3 De7 6.0–0 0–0 7.d4 Ld6 8.Te1 Pe8 9.Pbd2 Pd8 10.Pf1 f6 11.Lc4+ Pf7 12.Pg3 g6 13.Lh6 Pg7 14.Ph4 exd4 15.Dg4! Lxg3 16.Pxg6 1–0