De vliegende Hollander

 
 
 
Er was eens een zekere Kapitein Willem van der Decken, die eigenaar was van een schip. Hij woonde in Terneuzen en stond bekend als een moedig man. Maar op één van zijn zeereizen, zo rond het jaar 1600, is hij spoorloos verdwenen.

Men verhaalde dat Willem van der Decken op weg was naar Indië toen er bij Kaap de Goede Hoop plotseling een hevige storm opstak.
De stuurman gaf de kapitein de raad om de storm af te wachten. Maar de kapitein ontstak in razende woede, hij slingerde de stuurman tegen de reling en gooide zijn Bijbel (die elke kapitein altijd bij zich had) in het water. Hij greep de spaken van het stuurrad en riep: "Al zou God mij laten zeilen tot aan de jongste dag, de Kaap zal ik ronden!"
Nadat hij dit gezegd had, viel er een doodse stilte, de storm ging liggen en de golven kwamen tot rust.
Er klonk een stem uit de lucht: "Willem van der Decken, gij zult moeten zeilen tot aan de jongste dag!"
De bemanning van het schip stierf één voor één en kapitein Van der Decken bleef geheel alleen over de zeeën rondzwalken.

Bij noodweer rond de Kaap meenden zeelieden in de achter ons liggende eeuwen soms een schim te zien van een spookschip met kapitein Van der Decken verbeten achter het stuurrad.
 
     
 

 
  De stad Terneuzen profileert zichzelf graag als de thuishaven van de Vliegende Hollander, de Kapitein Willem van der Decken.
Op een pand in de Havenstraat staat een plaquette met een korte samenvatting van de geschiedenis van deze beroemde kapitein (foto links).
Bij een wandeling door Terneuzen kan men het monument van het spookschip van Willem van der Decken aan de Herengracht zeker niet missen (foto rechts).
 
     
 

  Opera van Wagner: ‘Der fliegende Holländer’ (de vliegende Hollander)

De vliegende Hollander is natuurlijk wereldberoemd geworden door de Opera van Richard Wagner ‘Der fliegende Holländer’.
Wagner schreef dit werk in 1841 en het werd voor het eerst opgevoerd op 2 januari 1843 te Dresden (Duitsland).

Deze grote romantische opera vertelt een verhaal over schuld en boete.
De "Vliegende Hollander" is een norse bulderende kapitein die met zijn spookschip rondzwerft op de wereldzeeën. De vloek die rust op de kapitein van het spookschip kan enkel worden verbroken als een vrouw hem eeuwige trouw belooft.

Als hij na jaren dolen over de wereldzeeën koopman Daland ontmoet, die hem de hand van zijn dochter Senta aanbiedt, gloort er voor de onverschrokken Hollander weer hoop aan de horizon.
De jonge Senta kent het noodlot van de Hollander en dweept met zijn ongeluk.
Zij wil hem redden en tegelijkertijd zichzelf bevrijden uit het beklemmende milieu waarin zij leeft.
Ze stort zich in zee. Ook het spookschip verdwijnt tezelfdertijd voor eeuwig in de golven.
Over de dood heen verlost zij de Hollander van zijn doem en triomfeert de liefde.
 
         
  Wilhelm Richard Wagner (Leipzig, 22 mei 1813 – Venetië, 13 februari 1883), Duits componist.

Richard Wagner was een belangrijk vernieuwer in de muziek van zijn tijd.
Hij componeerde als belangrijkste werken een aantal opera's die hij zelf liever als muziekdrama's aanduidde en waarvoor hij ook zelf de teksten (libretti) schreef.
(Ook op letterkundig gebied had hij veel aanleg.)

Hij streefde naar een ideale vereniging van woord, muziek en toneelspel;
op den duur ontstonden daaruit zijn grootse muziekdrama's die uiteindelijk in een apart hiervoor gebouwd theater werden (en worden) opgevoerd in het plaatsje Bayreuth.
 
 

 
         
 



 

  De opera's van Wagner kunnen worden ingedeeld in 3 periodes:



Zijn jeugdwerken:
Die Feen, Das Liebesverbot, Rienzi.

Uit de middenperiode:
Der Fliegende Holländer (Dresden,1843), Tannhäuser, Lohengrin.

Zijn rijpe werken:
Der Ring des Nibelungen (Een tetralogie bestaande uit Das Rheingold, Die Walküre, Siegfried, Götterdämmerung), Tristan und Isolde, Die Meistersinger von Nürnberg, Parsifal.
 
 
         


 

 
  Das Richard Wagner Denkmal im Tiergarten Berlin
Wagner kreeg ook een standbeeld in de Berlijnse Dierentuin (hierboven op oude ansichtkaart).
Dit kunstwerk (+/- 1900) is van de hand van de kunstenaar Gustav Heinrich Eberlein (1847-1926).
 
     

 

"Der fliegende Holländer"

Postzegel uit een serie over de werken van Wagner, uitgegeven in 1933, Duitse Rijk.

Adolf Hitler was ook een grote bewonderaar van de werken van Richard Wagner.  Daarbij was hij ook nog goed bevriend met Winifred Wagner (1897-1980), de schoondochter van Richard Wagner. 
Deze Winifred had de leiding over het prestigieuze Bayreuth festival in de periode 1931-1944.

Het is dan ook niet verwonderlijk dat in die periode verschillende postzegels zijn verschenen met Richard Wagner in de hoofdrol.

In 1933 verscheen een serie met afbeeldingen uit 9 opera's van Wagner; in 1943 werd Wagner afgebeeld naar aanleiding van zijn 60e sterfdag.


Richard Wagner op een postzegel uit 1943.

 
         
 

 
     
  Meerdere versies.  
  Willem van der Decken is een persoon van wie niet zeker is of hij heeft bestaan.

Op Wikipedia staat ook veel (soms afwijkende) informatie over de Vliegende Hollander. Hieronder een gedeelte zoals beschreven in 2009.
Van der Decken staat alom bekend als kapitein van De Vliegende Hollander, die hij regelrecht een storm in voer nabij Kaap de Goede Hoop. Dit besluit nam hij op Goede Vrijdag 1676 nadat het al enkele weken achter elkaar had gestormd. Hij sprak de volgende citaat uit:
"Ik zal vaeren, al is het tot in de eeuwigheid".
Prompt ging de storm liggen. De duivel verscheen voor hem en zei:
"Gij zult varen tot in de eeuwigheid"
en de storm stak in razernij weer op.
De bemanningsleden overleden een voor een, behalve Van der Decken die eenzaam achterbleef achter het roer om de wereldzeeën te bevaren.

Volgens schrijver Frederich Marryat (The Phantom Ship, 1837. Vrij vertaald: Het Spookschip, of De Vliegende Hollander) heeft Van der Decken wel degelijk bestaan.  Hij noemt een woning aan de Havenstraat in Terneuzen die in 1670 precies aan de Schelde gelegen moet hebben en waar hij met zijn vrouw Catherina en zoon Christiaan woonde.  Volgens de schrijver moest het gezin een paar jaar na het vertrek van Van der Decken van armoede verhuizen naar net buiten de stad. Daar betrokken ze een klein kleurrijk huis. Ook vermeldt de schrijver een pand aan de Noordstraat waar Van der Decken geboren zou zijn. Volgens oud-bewoners spookt het er op zolder en in de kelder.

Volgens historici is Van der Decken gebaseerd op Bernard Fokke, een VOC-kapitein die zijn bemanning tot het uiterste dreef om met grote snelheid naar een bestemming te varen.  Hij werd dan ook als een tiran omschreven.  Fokkes snelle reizen voedden speculaties dat hij werd geholpen door de duivel, die zich aan boord als zijn grote zwarte poedel zou voordoen.  Mede omdat hij nooit terugkeerde van zijn laatste reis wordt Fokke vaak gezien als de schipper waarop de sage van het spookschip “De Vliegende Hollander” is gebaseerd.

 

 




 

 
 

Terug naar Overzicht Artikelen