De Watersnoodramp van 1953

In de nacht van zaterdag 31 januari op zondag 1 februari 1953 woedde er een zware storm uit het noordwesten. Een combinatie van springvloed en zeer krachtige windstoten hadden tot gevolg dat op verschillende plaatsen langs de Nederlandse kust de dijken doorbraken. Grote gebieden stroomden onder. Een groot gedeelte van de provincie Zeeland, de Zuid-Hollandse eilanden en de het westen van Noord-Brabant werden zwaar getroffen.

 


De Ramp heeft vele slachtoffers geŽist. De trieste balans na de watersnoodramp gaf aan dat 1835 mensen het leven hadden verloren. Circa 72.000 inwoners moesten uit het rampgebied worden geŽvacueerd. Ook de materiŽle schade was groot. Dieren verdronken, woningen en boerderijen werden verwoest of zwaar beschadigd, land en gewassen werden voor lange tijd onbruikbaar.
De Watersnoodramp heeft diep in het leven van mensen ingegrepen. Meteen na de rampnacht kwamen diverse hulpacties op gang. Het leger werd ingezet bij de reddingsoperaties. Geld werd ingezameld om het leed van de slachtoffers te verzachten. Ook door de PTT werden diverse initiatieven genomen om geld in te zamelen.
Hieronder een overzicht van enkele filatelistische aspecten van de ramp.

Meteen na de rampnacht van 1 februari werd er een nationaal comitť opgericht om de hulp aan de getroffen gebieden te coŲrdineren.
Op veler verzoek, waaronder een telegram van postzegelvereniging Zeeuwsch-Vlaanderen, verscheen er binnen 10 dagen een postzegel (hier links) met een toeslag van 10 cent ten bate van het Rampenfonds (NVPH nr 601).

De Amsterdamse ontwerper J.E.Cserno ontwierp op eigen initiatief een watersnoodzegel (hier rechts). Toen dit ontwerp aan de PTT werd aangeboden was de productie van de weldadigheidszegel al in volle gang en het voorstel werd dus afgewezen.

1953ontw.jpg (200477 bytes)

.

Besloten werd tot gebruik van een bijzonder eerste-dag-stempel op een speciale eerste-dag-enveloppe. In tegenstelling tot de semi-officiŽle enveloppen die sinds 1950 door de postzegelhandel waren uitgegeven, werd de watersnood-eerste-dag-enveloppe een uitgave van het Nationaal Rampenfonds. De enveloppe werd verkrijgbaar gesteld op alle postkantoren met een verzamelaarsloket, maar was ook rechtstreeks te bestellen bij het Comitť Watersnoodpostzegels en te koop bij de postzegelhandel  (als FDC E12).
De Eerste-dag-enveloppe (FDC) werd verkocht voor 50 cent per stuk.     Hieronder een echt gelopen exemplaar.

fdc1953.jpg (773718 bytes)

Er werden ruim 120.000 FDC's verkocht in een periode van 8 dagen.
Ze werden allemaal afgestempeld met hetzelfde stempel:  'sGRAVENHAGE 10 FEB '53.

.

De stormramp leidde ook tot uitgifte van postzegels met toeslag in de Nederlandse Overzeese gebieden, zoals Nederlands Nieuw-Guinea, Suriname en de Nederlandse Antillen.
Ook enkele andere landen, waaronder Denemarken en IJsland gaven speciale toeslagzegels uit als hulpverlening.
Zie hieronder.

1953ng.jpg (12141 bytes)

1953denm.jpg (122284 bytes)

1953na.jpg (159897 bytes)

1953sur.jpg (163637 bytes)

1953ijsl.jpg (128656 bytes)
.
Ook in Suriname verscheen een Eerste-Dag-Envelop. Er waren 2 zegels in gebruik.
De zegel van 7Ĺ cent werd overdrukt met 12Ĺ c + 7Ĺ c, de zegel van 12Ĺ cent werd overdrukt met 20 + 10 c.
Hieronder een aangetekende brief van Paramaribo naar Amsterdam met beide speciale zegels.

watersnsur.jpg (115025 bytes)

.

De posterijen op onze Nederlandse Antillen presenteerden ook een speciale luchtpostbrief met opdruk:
"Watersnood 1953 Nederland" / "Luctor er Emergo".
Onderstaande brief werd verstuurd van Oranjestad op Aruba naar Hulst in Zeeuws-Vlaanderen.
De brief is gefrankeerd met een opdrukzegel van de Nederlandse Antillen.
Als extra attentiewaarde werd aan de achterzijde van de brief nog een sluitzegel geplakt met de tekst:
"Aruba voor Nederland Hulpfonds".


1953antil.jpg (46745 bytes)


1953antil2.jpg (44061 bytes)
 

.

De PTT zette ook 3 autopostkantoren in om door het land te rijden om watersnoodzegels te verkopen.
Zij gebruikten de bekende stempels "Auto-postkantoor" met nummer 1, 2 of 3.
Hieronder achtereenvolgend nummer 2, 3 en 1 op echt gelopen brieven.



 


watersnap3.jpg (24135 bytes)
 


watersnap1.jpg (42429 bytes)
 

 

Ook werden meteen al in februari vlagstempels geplaatst op alle post in Nederland
om de aandacht op de hulpverlening te vestigen. Er waren 2 versies in gebruik:
"KOOP WATERSNOOD-POSTZEGELS!"          en            "HELP NU  GIRO  9575   NATIONAAL RAMPENFONDS"

1953fm2.jpg (113513 bytes)

1953fms1.jpg (113854 bytes)

.

Onderstaande briefkaart werd op 3 maart 1953 verstuurd van Amsterdam naar Frankrijk.
De stempelvlag "HELP NU!  GIRO 9575  NATIONAAL RAMPFONDS"  is hier gebruikt.
Er was echter te weinig port betaald, vandaar de aantekening T 5.
Het tarief van Nederland naar Frankrijk was toen 12 cent.
De brief is in Frankrijk beport met 2 zegels met een waarde van totaal 6 Franse Francs.


brkrt.jpg (435505 bytes)
 

.
 

Onderstaande luchtpostbrief werd verstuurd vanaf Centraal Station Amsterdam op 13-II-1953
naar Ann Arbor in de USA. De brief is juist gefrankeerd met 50 cent als tarief Luchtpost Overzee.

 
 

 
 

.

 

De watersnoodzegels waren te koop vanaf 10 februari  tot en met 31 maart 1953.
Het einde van de geldigheid van deze zegels werd bepaald op 31 december 1954.
De verkoop van de postzegels bracht samen met de verkoop van de eerste-dag-enveloppen
een bedrag op van ruim 1,6 miljoen gulden.
Deze opbrengst was ongeveer 3x zo groot als de net ervoor verschenen kinderzegels van 1952
en bijna 10x zo hoog als de opbrengst van de opvolgende zomerzegels van 1953.

.

doeve.jpg (739633 bytes)

Door allerlei instanties werden activiteiten ondernomen om zoveel mogelijk geld in te zamelen voor de getroffenen van de Ramp.
Zo werd bijvoorbeeld bovenstaande kaart, met een tekening van de bekende Nederlandse kunstenaar Eppo Doeve, verkocht.

.

1953tern.jpg (912452 bytes)

In Zeeuwsch-Vlaanderen vielen 10 slachtsoffers tijdens de ramp, waarvan 2 kinderen uit de Gemeente Terneuzen.
De foto hierboven toont het evacueren van bewoners uit de Jozinastraat in Terneuzen. (foto Henk Hommers).
In de lage delen van de binnenstad  (Van Bovenstraat, Grenulaan, Jozinastraat, Dijkstraat) stond het water tussen 50 en 150 centimeter hoog.

 
 
Hoe ging het nu verder?

Om niet weer zo een catastrofe te laten gebeuren lanceerde de Nederlandse regering het zogenaamde "DELTAPLAN" dat Nederland moest beschermen tegen extreme omstandigheden zoals storm en springvloed. Het project zou bijna 30 jaar in beslag nemen om gerealiseerd te worden. En het zou uiteindelijk biljoenen Nederlandse guldens kosten. Er zouden 4 dammen worden gebouwd, waarvan 2 met afsluitbare gedeeltes en verscheidene kleinere dammen in het achterland. Alle dammen bij elkaar zouden het directe contact met de zee met meer dan 70 kilometer terugbrengen. Tegelijkertijd zou er een zoutwater reservoir ontstaan aan de landzijde. Nieuwe wegen moesten er komen over de dammen. Nieuwe recreatie-terreinen zouden ontstaan met uitzonderlijke aantrekkingskracht voor toeristen, waardoor een belangrijke bron van inkomsten zou kunnen ontstaan.

 

 
 

In bovenstaande tekening van Zuid-West Nederland is zwart de zee, groen het land en wit het ondergestroomde gebied tijdens de ramp. Deze tekening geeft aan waar na de uitvoering van het Deltaplan zoetwater-gebieden ontstaan uit rivieren (lichtblauw) en waar zoutwater gebieden komen (stilstaand water) (donkerblauw).
 

Hierboven de Nederlandse postzegel (nvph 1002) uit 1972
met het Deltaplan uitgebeeld door R.J.Draijer.
Hieronder de serie Zomerzegels (nvph 722-726) uit 1959
met sfeerbeelden van de Deltawerken getekend door Lex Horn:
Caisson met slepers, baggermolen, rijshoutwerkers, draglines, en zandspuiten.
 
 

 

 
 

In 1986 zijn de Deltawerken compleet !

Op 4 october 1986 verklaarde Koningin Beatrix de Deltawerken voor compleet. Het meest moeilijke project was de afsluiting van de Oosterschelde met een dam met afsluitbare schuiven, de zogenaamde Stormvloedkering.

Over deze dam was een autoweg, maar het duurde nog enkele maanden voordat de weg echt kon worden gebruikt.

 




1986: Plattegrond stormvloedkering
(nvph 1361)
 



1986: Fotografische weergave stormvloedkering
(nvph 1362)

 

Auteur: A.C.Oomens, Terneuzen, januari 2003, aanvullingen in 2008 en 2011.
De illustraties bij bovenstaand dit artikel zijn afkomstig van materialen uit collecties van A.Lensen en A.Oomens (PV Zeeuwsch-Vlaanderen) en Mevr. M.Y.Roos-'tHart alsmede uit het Handboek Postwaarden Nederland. Informatie werd ook geput uit het boek "De Ramp", het Handboek Postwaarden Nederland, de NVPH catalogus en de Provinciale Zeeuwse Courant (PZC) van 10 januari 2003.

.

.


Aanvullend materiaal
 

Hieronder staan een aantal "Eerste-Dag-Enveloppen" (First Day Covers = FDC) die zijn uitgegeven in aanvulling
op de "officiŽle" FDC nummer E12 van de Nederlandse Vereniging van Postzegelhandelaren (NVPH) die in het artikel hierboven wordt weergegeven.
Allereerst de "gewone" FDC met een (extra) privť opdruk van de Pestalozzi Stichting.


watersn01.jpg (38034 bytes)
 


Hieronder een alternatieve FDC uitgegeven door de Philatelistische Dienst van de toenmalige PTT.


watersn02.jpg (67811 bytes)
 

.

Toen in 1986 bij het gereed komen van de Deltawerken een FDC werd uitgegeven onder nummer E239, dacht iemand iets bijzonders te fabriceren door de Watersnoodzegel NVPH 601 en het watersnoodstempel (gewoon gekopiŽerd uit de catalogus) uit 1953 erbij te zetten. Puur maakwerk dus. Zie hieronder.


FDC 1986-1953.jpg (46652 bytes)
 

(met dank aan Cees Janssen. voor het verschaffen  van deze extra  enveloppen)
 
 
De Pestalozzi stichting was bijzonder bereidwillig om geld in te zamelen voor getroffen gezinnen en hun kinderen.
Men heeft spontaan eerstedag enveloppen gekocht en kaarten laten maken om via scholen in Zwitserland geld in te zamelen.
Resultaat was een bijzondere gift voor het jeugdhuis in Heijningen (gemeente Willemstad in Noord-Brabant) van de Pestalozzi-Weltstiftung uit het Zwitserse ZŁrich.
Onderstaande kaart (buitenzijde en binnenzijde) heeft 8 speciale watersnoodzegels,
waarvan er 4 zijn afgestempeld door het Nederlands Postmuseum te Den Haag op 25 februari 1953.
 


 

Info:
http://www.heemkundigekringfijnaartenheijningen.nl/?mid=13
http://www.pestalozzi.ch/
Met dank aan Jan F. voor het verschaffen van bovenstaande kaart.
 
 

.

Terug naar Overzicht Artikels